Jurgen van den Herik

Maarten van Rossem, die ervan zegt te gruwen eerst ergens iets van te vinden nog vóór daarvan ook iets te weten, en die zijn publiek ook regelmatig onwetendheid in de schoenen schuift, vliegt in zijn Eindejaarsconference 2011 (onlangs uitgegeven op DVD) hopeloos uit de bocht. Maarten relativeert en fileert, staat er beloftevol op het hoesje. Maar aan het eind van de conference maakt hij gehakt. Daar waar hij het Oude Testament met enkele opmerkingen van tafel wil vegen als een onmogelijk gruwelijk infantiel stuk genocidale wreedheid, totaal ongeschikt om te dienen als fundament onder onze Nederlandse cultuur, gaat het volledig mis. Wel leuk, maar mis.

Van Rossem heeft zich tot deze aanval op de Joodse geschriften laten verleiden door Geert Wilders die onze Nederlandse cultuur consequent “joods-christelijk” blijft noemen, wat inderdaad onzin is. En dat wil Van Rossem even snel duidelijk maken. In zijn onophoudelijke drang Wilders van repliek te dienen neemt Van Rossem eerst aan dat het Oude Testament inderdaad bedoeld zou zijn om te dienen als fundament onder onze Nederlandse cultuur, wat uiteraard niet het geval is, en wijst het dan al snel vanuit die vooronderstelling volledig af. Van Rossem beweert, hij zal wel moeten, het hele Oude Testament “veertienhonderd bladzijden!” afgelopen zomer eens helemaal gelezen te hebben, maar of dat werkelijk zo is blijft voor mij zeer de vraag.

De slordigheden stapelen zich op in zijn conference, zozeer dat eruit blijkt dat Van Rossem, als hij al het een of ander uit het Oude Testament gelezen heeft, dat niet bepaald zorgvuldig heeft gedaan. Zo fulmineert hij tegen de wraakzuchtige God die Farao geslagen zou hebben met de beruchte “zeven plagen”. Eerst twee, wat ruim voldoende was; maar nee, toen bedacht Jahwe er nog vijf bij  -”kijk eens wat ik allemaal kan!”-  samen zeven. Zeven? Het waren er toch echt tien. Vervolgens geeft van Rossem af op Jahwe, die álle elf kinderen van Job om hals zou hebben gebracht, “bij wijze van experimentje”. Dat staat echter nergens, dat God zulke experimentjes uitvoert en het woord “experiment” bij het doden van mensenkinderen leunt ook wel pijnlijk aan tegen de holocaust, zoals Van Rossem wel zal beseffen. Maar, ook weer ernaast, Job had geen elf kinderen. Slordig? Of gewoon niet gelezen? Sara laat hij 98 jaar oud zijn waarop Abraham en God het er samen vlot over eens worden: “Tja, die wordt niet zwanger meer, weet je wat? Neem je slavin maar”. Maar Sara was niet 98. Wel oud, maar niet 98. Hoe komt van Rossem toch aan al deze “gegevens”? En waarom zo afgeven op een tekst die hij blijkbaar niet of nauwelijks heeft weten te doorgronden. Wat is dat dat hij zo zichtbaar zondigt tegen zijn eigen dogma: “eerst weten en dan pas er iets van vinden”?

Hij is hier gewoon te gretig. Dat moet het zijn. En het is niet te hopen dat hij van alles waar hij met humor, dat wel, giftig op afgeeft in zijn conference zo weinig weet als van de boeken van het Oude Testament…

Opvallend is dat Van Rossem het Oude Testament consequent behandelt, en wel zeer hardhandig, als een boek; een boek dat hij gelezen zegt te hebben. Terwijl iedereen die zich er ook maar een beetje in heeft verdiept weet dat het geen boek is. Niet alles wat er op het eerste gezicht uitziet als een boek is ook werkelijk een boek. Het is een verzameling verschillende geschriften, die niet “aus einem Guss” zijn ontstaan en die je dus onmogelijk in één simpele, voor Van Rossem zo karakteristieke, armveeg kunt “ausradieren”. Zo laag moet een wetenschapper niet willen schieten.

Bovendien is niet alles wat er als boek uitziet ook nog eens een geschiedenisboek. Dat mag een historicus toch wel weten. Er bestaat ook literatuur. Fictie. Pijnlijk om te zien dat iemand die toch met teksten moet weten om te gaan deze literaire teksten zo afknijpt als ware het rechttoe rechtaan -inferieure- historische bronnen.

In de geschriften van het Oude Testament, die relatief jong zijn, wordt het offer niet geïntroduceerd, zoals Van Rossem suggereert, maar wordt aan een al langer bestaande tamelijk wrede offercultus paal en perk gesteld. In plaats van andermans bezit, of zelfs anderen zelf, te offeren wordt het beste van jezelf als offer voorgesteld: een onberispelijk bokje. “Topsportbokje”. Van Rossem walgt ervan. Hij zou ermee kunnen leven als het een wrak of ziek afgedankt dier betrof dat geofferd wordt. Vreemd, dat hij deze inperking van bloedvergieten niet als zodanig heeft onderkend. Onze huidige offerpraktijk, die Van Rossem niet ziet of wil zien, is feitelijk een veel wredere. Kinderen in de derde wereld worden sans rancune opgeofferd aan de welvarendheid van ons, door Van Rossem in zijn conference zo geprezen, geweldig voortvarende Nederland. Wij offeren echt niets van ons zelf op en zéker niet het mooiste of beste van wat we bezitten.

Ook moet je wel heel diagonaal lezen om te denken dat, zoals Van Rossem beweert, het hele boek “vol zou staan” met genocidische gruwel: het voortdurend op bevel van Jahwe volledig uitroeien -mannen, vrouwen, kinderen én bokjes- van naburige dorpen.

Ik denk dus dat Van Rossem het Oude Testament eigenlijk niet echt gelezen heeft, maar dat hij wat makkelijk afgaat op wat iemand hem erover heeft wijsgemaakt, en dan wel iemand die het zelf ook niet begrepen heeft, en er grof-Marcionitische ideeën op nahoudt.

Welke bijbelvertaling zou Van Rossem eigenlijk gebruikt hebben? Want hij duidt God voortdurend aan met “Jahwe”. Maar zowel in de vertaling NBG als NBV, toch de meest voor de hand liggende vertalingen wanneer je je voorneemt het Oude Testament eens te gaan lezen, komt die godsnaam in het geheel niet voor. En Van Rossem zou wel mogen weten dat het zo grof hanteren van die naam Jahwe voor Joden een gotspe is. De manier waarop Van Rossem deze Joodse geschriften, want dat zijn het (het ís namelijk niet de stem ván de westerse cultuur, en wil dat niet zijn, maar een Joodse, niet-westerse, stem ín onze cultuur, en dan ook nog een zeer kritische) genadeloos desavoueert komt akelig dicht in de buurt van de wijze waarop Geert Wilders dat doet met de Koran. Wat te denken geeft.

In zijn gretigheid Wilders te fileren snijdt Van Rossem zich bruut in de vingers door Wilders’ manier van doen volledig te evenaren en bijkans te overtreffen. Maar verder is de conference zeker vermakelijk en het aanschaffen op DVD waard.

Destijds hield ik een lezing voor VTM, de Vereniging Theologie en Maatschappij. Ik werd gevraagd te spreken over de vraag: Wat beweegt een evangelicaal aangelegde predikant in de PKN? Wat ik daar te berde bracht is hier na te lezen.

De BBC wil van Jezus Christus af. Daarom wordt voorgesteld om niet langer de afkortingen BC (Before Christ) en AD (Anno Domini) te gebruiken. In plaats daarvan wordt het dus Before Common Era, afgekort als: BCE. 500 vóór Christus wordt dus 500 voordat de Common Era begon.
Wat met Common Era wordt bedoeld is mij niet helemaal helder. Het heeft te maken met de normaal gevonden werkelijkheid. We leven dus nu in het jaar 2011 van de Common Era, afgekort: 2011 CE.
Je vraagt je af: waarom begon in het jaar nul die Common Era eigenlijk? Wat was een zo belangrijke gebeurtenis dat je op een bepaald moment zegt dat er iets geaccepteerds, en wel wereldwijd, begonnen is?
Het antwoord op die vraag zal, tot aan de jongste dag, moeten luiden: omdat toen Jezus Christus op aarde verscheen…
Geen betere humor dan Britse humor.

Vóór de vakantie ben ik, enthousiast geworden over het boek van Rob Bell, getiteld Love Wins, gaan preken over de hemel en de hel. Door ermee bezig te zijn ben ik me steeds meer ervan bewust geworden dat die twee woorden allerlei beelden in ons hoofd oproepen die we onmiddellijk herkennen en waarvan we dénken dat ze typisch christelijk zouden zijn, die beelden in ons hoofd dan. Maar ik ben er nu wel steeds meer van overtuigd dat de bijbel het daar niet over heeft en ook niet over wíl hebben.

Ik ben benieuwd waar de ontdekkingstocht door het boek van Bell mij zal brengen. Tot op dit moment vind ik het zeer de moeite waard en hoop ik dat gemeenteleden, althans een goed deel daarvan, dat mét mij vinden. Wie alleen wil horen wat ie altijd al dacht komt een beetje beteuterd weg, misschien…

Een aantal van de preken staan inmiddels op de site. Er volgen er vast nog meer!

“Met Dagblad Trouw, ik bel even over die opzegging die u gedaan hebt. Mag ik vragen waarom?” “Jawel, ik ben overgestapt op een andere krant.” “Zeker vanwege die iPad-actie van de NRC?”, vulde de teleurgestelde stem aan de andere kant in… “Ja. Ik ben nu zo’n dertig jaar abonnee van Trouw, maar als trouwe abonnee krijg je nooit eens een kadootje. Ik wilde weleens voelen wat het is om een nieuwe abonnee van een krant te zijn.”

Nou, dat voelt uitstekend. Je krijgt in het geval van de NRC een mooie iPad kado. Ik dacht aanvankelijk: dan lees ik een tijdje de NRC en dan zie ik wel weer verder. Ik merkte dat ik jaren lang heb gedacht dat ik Trouw niet zou kunnn missen vanwege het feit dat het een christelijke krant betreft die de ontwikkelingen in christelijk nederland goed verslaat. Maar ik merk dat ik daarvoor al heel vaak kijk bij Nederlands Dagblad of Friesch Dagblad en dan ook méér aan de weet kom. Veel meer zelfs.

Bovendien: ik lees nu een paar dagen de NRC en dat bevalt me wel. Wie weet stap ik helemaal niet weer terug op termijn… Of een andere krant moet dan iets te bieden hebben natuurlijk!

Over het algemeen is het belangrijk om zo eerlijk mogelijk te zijn. Staat je goed die jurk! Kleedt je ook zo af!

Maar hoe ver kun je daarin gaan?

Deze foto vind ik een van de mooiste bewijzen dat ons brein aan de slag gaat met beelden. We interpreteren wat we zien. En hier zien we Kate de veters van William strikken, voordat hij erop trapt en zijn nek breekt.

Of zien we Kate de plooien van haar sleep glad trekken?

Of is er een klein bruidsmeisje verdrietig en geeft ze die een aai over de bol?

Of… maar waarom staat er dat bruidsmeisje links in lichte paniek toe te kijken? Alsof er iets of iemand gaat ontploffen?

Wie een dirty mind heeft ziet echter maar één ding. De huwelijksnacht is op het balkon al begonnen… Maar dan moet je mind wel behoorlijk dirty zijn, inderdaad.

Veel mensen vasten. Zij doen dat steevast met goede bedoelingen. Bijvoorbeeld om zich bewust te worden van de rijkdom of de welstand waarin we verkeren. Anderen doen het wellicht om wat gezonder te leven of om een lichamelijk of geestelijk reinigingsproces door te maken. Ontslakken maar! Ik las zelfs een aanmoediging om gedurende de vasten 110 km/u te gaan rijden. Ja, dat bespaart benzine en het milieu is er blij mee. 40 Dagen in haar nopjes.

In de bijbel wordt ook gevast. Alleen is het doel van de vasten daar een andere. In de bijbel wordt vasten gezien als een daad van engagement, van solidariteit. Als je vast, verbind je je met hen die honger hebben, of gebrek lijden, of in een situatie van geweld leven, onderdrukking of onrecht. Het is dan bijvoorbeeld een signaal aan de machthebber: wij hoeven jouw vreten niet. Jouw privilleges kunnen ons gestolen worden.

Het is dan ook -bijbels gezien- een beetje vreemd om te vasten en daarna weer doodleuk op heersende partijen te stemmen… Tenzij je vast om er wat gezonder van te worden, omdat je het prettig vindt, om wat geld te sparen. Waar op zich niks mis mee is, maar dan kun je elk moment van het jaar vasten. Doe je het nu, zo in de aanloop naar Pesach toe -het feest van Exodus: wegtrekken uit het bestaande en uit de bestaande structuren- dan is vasten een voorbereiding op een radicaal monastiek bestaan (Google eens naar Shane Claiborne om te zien en te horen wat ik bedoel).

Ik zou kunnen vasten om wat af te vallen, misschien zou ik dat zelfs moeten, maar dan blijf ik verbonden met de huidige welvarende energieslurpende en koolhydratenverslindende samenleving waarmee ik verbonden was. Dan wordt Pasen het feest van de croissant, de chocoladehaasjes en de eitjes bij de Paasbrunch. Daar verandert echter zo ellendig weinig van.

Maar voor een radicale monastieke leefwijze is wel wat nodig. Ik vrees dat ik zozeer ben ingepakt en ingesponnen, nee, me heb laten inpakken en inspinnen in de huidige cultuur, dat ik me daar nauwelijks nog van weet los te maken. Vasten lijkt dan een doekje voor het bloeden.

Help!?

Afgelopen zondag werd ik geïnterviewd voor de plaatselijke omroep: SmelneFM. Eén van de vragen van de interviewer luidde, na een aantal andere vragen gesteld te hebben: “Zo, nu even recht-toe recht-aan: wie is Jezus voor u?”.

Die vraag heb ik eerder gehoord. Er zijn namelijk kerken die, voordat ze iemand tot predikant aannemen, deze vraag stellen. Ik voelde me altijd heel ongemakkelijk met die vraag. Het antwoord moest namelijk onmiddellijk duidelijk maken of je wel een beetje recht op de graat bent. Een antwoord dat niet de geijkte woorden bevatte als: kruisdood, verzoening, voldoening, bloed, offer, zonde en vergeving, leidde onherroepelijk tot een afwijzing.

Het voelt als op een procrustusbed gelegd worden. Een scherprechter hakt alles af wat er buiten steekt en wat er over blijft moet dan de moeite waard zijn.

Terwijl het volgens mij niet eens een beslissende vraag is. De omgekeerde vraag is naar mijn idee veel urgenter en die luidt: “Wie ben jij voor Jezus?”.

Ik kan namelijk over Jezus van alles en nog wat zeggen en beweren. Zonder dat dat enige consequentie heeft! Dat hij is opgestaan, of juist niet. Het maakt helemaal niet zoveel uit wat ik zeg. Jezus verandert namelijk niet door wat ik van hem beweer. Maar de wereld evenmin. Verplaatste lucht.

Wat ik doe is bepalend. En als ik voorbij ga aan die mensen voor wie Jezus zich inzette, met zijn hele leven, dan ontkén ik de opstanding, wát ik er ook zoal van zég.

Maar als ik me inzet voor mensen die geen stem hebben; stem geef aan rechtelozen; hulp bied aan mensen die nergens recht op kunnen doen gelden; aan de kant ga staan van hen die worden gediscrimineerd, of ze nu een hoofddoekje dragen of niet, anders vrijen dan de “geaccepteerde” heteroseksuele wijze van vrijen, oog heb voor het leed van kinderen, dan lééf ik vanuit Jezus’ opstanding. Dan bevestig ik die. Niet met woorden, maar wérkelijk.

Jezus had geen behoefte aan meelopers, maar aan volgelingen. Wie ben ik voor Jezus? Daar gaat het om. Meestal een meeloper, of niet eens dát, ben ik bang.

Ik probeer steeds opnieuw een volgeling te zijn. Of te worden.