Mary Magdalene, the untold story

Afgelopen vrijdag 23 maart, een dag na de première, bezocht ik de bioscoop in Drachten voor de nieuwe Jezus-film “Mary Magdalene”. Een intrigerende film, dat wel. In een slecht bezette bioscoopzaal. Drachten loopt niet warm voor een film “over Jezus”.

Welbeschouwd is het dat ook niet. Op de poster van de film staat Maria afgebeeld, en Jezus achter haar, min of meer weggedoken, in de schaduw. En zo zit ook de film in elkaar. Met een script dat door vrouwen is geschreven: Helen Edmundson en Philippa Goslett. Daarmee is meteen het belang van de film gegeven: het is een volledig ándere, feminine en wellicht feministische, en dus dwárse benadering van het verhaal van Jezus, althans van de receptie daarvan: dat wat de kerkelijke traditie van dat verhaal van Jezus heeft gefabriekt.

Een Jezus-film? Nee. Een film niet met Jezus in de hoofdrol, maar met Maria Magdalena in het middelpunt. Het gaat om haar. En om het feit dat zij een vrouw is, die uitbreekt uit mannelijke dwingelandij. En Jezus spreekt daar in de film geen kwaad van, integendeel. Hij maakt aan de vader van Maria duidelijk dat hij nu juist gekomen is om dit soort breuken in het patriarchaat teweeg te brengen.

Petrus is dit keer een zwarte acteur, terwijl Judas in de film nu eens niet -zoals altijd, ook in “The Passion” op onze publieke omroep- door een zwarte maar door een witte acteur wordt gespeeld, prima! En het is Petrus die aan het einde van de film Maria inprent, teleurgesteld en ook een beetje pissed, dat Jezus er verkeerd aan heeft gedaan om haar op te leiden en aan te stellen als leidster boven de andere discipelen, zodat Maria hen, mannen, zou moeten uitleggen waarom het gaat in het koninkrijk. Is dat gebeurd? Ja! In de film wel… “Jíj bent mijn getuige”zegt Jezus op een gegeven moment tegen Maria. “The untold story”, zo luidt niet voor niets de ondertitel van de film. “Zeg nooit meer iets in Zijn naam” bijt Petrus haar toe. “Ik zal niet zwijgen, maar spreken. De wereld zal alleen veranderen als wij veranderen” antwoordt dan deze moedige vrouw op zachte maar besliste toon… Dat is de kern van de boodschap die deze film wil uitdragen.

Jezus roept vele mannen op om hem te volgen, en die doen dat. Zo begint het verhaal in het vissersdorpje Magdala. Maar er is ook een vrouw, Maria, die met nogal wat geweld uitbreekt uit een patriarchale dwangbuis, met gedwongen huwelijk en al, en die zich bij deze wonderlijke rabbi voegt, in weerwil van haar vader en beoogde echtgenoot. Al snel wordt ze door Jezus ingezet om andere vrouwen te dopen. Velen. Ze is een trouwe reisgenoot van Jezus door Galilea heen. Urenlang kan ze naar hem kijken. Staren. Van onder een witte hoofddoek. Waarbij de film zich bij tijden in een soort stilte hult, die toch ook weer veelzeggend is.

Jezus is dit keer niet in het -standaard- maagdelijke wit gekleed maar in een donkerbruine, naar lompen neigende, donkere en sombere outfit. Pluizige baard, sjofel, bepaald niet charismatisch, eerder teleurgesteld en gaandeweg meer en meer vermoeid ogend. Zozeer dat Maria als het ware Jezus, die uitgeput zijn hoofd in haar schoot legt, gaat verzorgen. Er is in de film bewust niets goddelijks aan die man. Wel iets wonderlijks, maar dat is niet hetzelfde. Maria heeft eigenlijk eerder iets engel-achtigs. Dat is een cliché dus, toegegeven, maar hij werkt wel.

Jezus stuurt Maria erop uit, in het midden van de film, in Samaria, waar de Romeinen dorpen hebben platgebrand en massaal de inwoners hebben vermoord. Maria daadkrachtig voorop en Petrus achter haar aan verzorgen daar de in schuilkelders zich verborgen houdende slachtoffers van al dat geweld. Doden en halfdoden worden door haar verpleegd, terwijl Petrus ongeduldig mee drentelt, niet begrijpend wat daar aan de orde is. Maria verzorgt de lijdende zieken en troost de radeloze verweesde kinderen. De afschrikwekkende gevolgen van de oorlog worden schrijnend in beeld gebracht. Uitgemergelde vrouwen, halfdode kinderen, honger-oedeem, zweren, pijn, ontreddering; het oorlogsleed hecht zich aan je netvlies. In grijze en zwarte kleuren.

De hele film is trouwens een beetje grijs en grauw, waarbij het overvloedig vloeiende bloed van Jezus aan het kruis fel contrasterend rood is en van het filmdoek springt.

Aan het geweld in deze wereld komt geen einde. Het koninkrijk van God is iets dat ín je zit, zo maakt Maria duidelijk. De wereld verandert niet, maar jij kunt veranderen door in jezelf de opgekropte haat te laten varen; de haat niet langer te laten regeren omdat die ook jóuw leven van binnenuit aantast en verwoest. Je kunt veranderen door uitsluitend daden van liefde en barmhartigheid te verrichten. Vergevingsgezind. Het koninkrijk zit ín je. Dat heeft Maria -als vrouw- van Jezus geleerd en dat leert zij -als Jezus’ voornaamste discipel- aan de mannen, die steeds maar blijven geloven in, en hopen op, opstandig geweld als oplossing om aan de verschrikkelijke bezetting van de Romeinen een einde te maken.

De opstanding zelf wordt gelukkig niet in beeld gebracht. Dat doet het evangelie trouwens ook niet. Zij hoort haar naam roepen: “Maria”. En dan ziet ze Jezus zitten, letterlijk, nu wel in het wit, vanaf een heuvel de vallei inkijkend. Maria gaat naast hem zitten. Ze kijken elkaar aan. En lachen. Een lach van verstandhouding tussen een man, de opgestane Heer, en een vrouw, Maria uit Magdala, die de boodschap van het Koninkrijk de wereld in mag dragen.

Intrigerend moment. Geen reminiscenties met zoiets als een eeuwig leven elders. Noch met iets als erfzonde en straf of boete. Daar blijft de film gelukkig vér bij uit de buurt. Het gaat om het veranderen van de wereld en hoe dat tot stand komt. Het gaat om: “Mashiach! Mashiach!”. Voor wie “geen vreemde is in Jeruzalem” is goed herkenbaar dat deze hele kwestie van het zogenaamde Nieuwe Testament: de Mashiach is die zoals Jezus het present stelt of niet? Interpreteert Jezus het goed of niet? -niets maar dan ook niets met de latere christelijke kerk te maken heeft. De kwestie wordt terecht als een volledig interne Joodse aangelegenheid in beeld gebracht. Jezus wordt gedood omdat hij zich tegen de religie als knechtende handel verzet.

In de film zit niets dat op de christelijke verzoeningstheologie wijst. De christelijke kerk komt hooguit aan de orde in de aftiteling van de film, maar dan niet in positieve zin. De Roomse kerk heeft deze Maria “uit de weg geruimd” door haar al vroeg als hoer te kenschetsen, een wonderlijke duiding die tot op de dag van vandaag velen door het hoofd spookt. Pas in 2016 is die kerk van deze misvorming teruggekomen, zo suggereert de aftiteling, maar of dat helemaal zo duidelijk is en of het vervolgens tot veel Protestanten is doorgedrongen, valt denk ik nog te bezien. Deze film doet in elk geval een doortastende en ook wel overtuigende poging om de hele zaak van Jezus te her-overwegen en is daarbij on-protestants en eigenlijk ook on-rooms. En dat werkt als een verademing.

De film is vooral geschikt voor volwassenen, lijkt mij, en niet alleen vanwege het expliciete geweld. Om de film te begrijpen moet je namelijk dóór hebben dat de vrouwen die het filmscript hebben geschreven zich kritisch verzetten tegen de -altijd en eeuwig- door mánnen uitgelegde boodschap van Jezus. Dat de beide schrijfsters van het script daarbij regelmatig langs de bijbelse gegevens gaan en eigen interpretaties kiezen zij hun vergeven. Hun feministische missie is volstrekt duidelijk: mannen hebben het de geschiedenis door grotendeels verziekt, te vaak vrouwen de mond gesnoerd, en de woorden van Jezus daardoor niet alleen verkeerd verstaan maar ook verkeerd doorgegeven. Vrouwen, vooral als slachtoffers van mannelijke moraal, mannelijke huwelijksethiek, mannelijk grijpen naar geweld als oplossing voor de problemen in deze wereld, en wat dies meer zij, -vrouwen, ze hebben een totaal ander perspectief.

En dat is geen gelukkige inconsequentie. Integendeel, dat vrouwen het over de boodschap van Jezus voor het zeggen zouden moeten hebben is de regelrechte bedoeling van die wonderlijk rabbi Jezus van Nazareth.

Share This!

One thought on “Mary Magdalene, the untold story

Comments are closed.