De Schildpad (toespraak in het atelier van Jan Ketelaar)

Het verschil tussen je bedreigd voelen of je veilig weten is een kwestie van vertrouwen. Fijn dat ik dat hier in de loods van Jan Ketelaar even mag vertellen.

Wanneer voel je je onveilig? Als je het idee hebt dat elk moment je kop eraf gaat. Hak, hak, hak. Fijn, nogmaals, dat ik dat hier in de loods van Jan Ketelaar even mag vertellen.

De bijbel begint met precies die kwestie. Vertrouwen of niet. De mens is in een tuin gezet, Adam, wat hebreeuws is voor mens, maar hij voelde zich wat alleen. Nou dat is niet tof, een mens alleen, dus de schepper denkt: Ik zal hem een hulp maken als een tegenover. Wordt altijd weer raar vertaald met: een hulp die bij hem past. Een passende hulp. Dat is echter meer het verlangen van de vertaler, een passende hulp in de huishouding -dan dat het weergeeft wat er staat: kenigdo, een hulp tegenover hem. Zodat je elkaar in het gezicht kunt kijken, elkaar in de poppetjes van de ogen kunt zien, om elkaar te beminnen. Als tortelduifjes.

En zij beiden waren naakt, staat er, wat betekent: ze waren kwetsbaar, en ze kwetsten elkaar niet. Maar dan is daar de slang. De dominee in het verhaal. Nou en dan weet je het wel…

“Psst… God heeft zeker gezegd”, dat is wat dominees doen…: “Nee, niet van alle bomen mag je eten.” Dat had God overigens niet gezegd maar het lijkt er wel wat op. Hij had tegen Adam gezegd: “Ja, van alle bomen mag je eten, maar van eentje niet, de boom die jou wijsmaakt dat de werkelijkheid niet te vertrouwen zou zijn, dat het goed en kwaad door elkaar heen zou wezen”. Als je echter van alle bomen mag eten maar van eentje niet, dan is dat toch ongeveer hetzelfde als: “Nee, je mag niet van alle bomen eten”? En toch is er een belangrijk verschil. Het is het verschil tussen ja, en neen. En dat is niet helemaal hetzelfde.

Maar ja, daar was de vrouw niet bij toen God dat zei. Toen zat ze nog in de toverdoos van God. Zij moet het dus hebben van wat haar man haar heeft verteld en daar heeft hij niet veel energie ingestoken blijkbaar. Dus ze weet het niet… en neemt van de appel en eet. En geeft ook haar man, die naast haar staat en hij eet vrolijk mee! Nee, de man komt er niet goed af in dit verhaal, een beetje lullig wel. Later in de bijbel evenmin, maar dat laten we nu maar zitten.

In elk geval is er wantrouwen gewekt. En wat doe je dan? Dan ga je je bewapenen. Er staat in het hebreeuws nu ongeveer hetzelfde als daarnet, maar net even anders. Vertaald staat er: zij beiden waren naakt, kwetsbaar, en wisten nu verduveld goed waar ze elkaar konden kwetsen.

Ze namen bladeren van de vijgenboom en vlechtten zich wapenrokken. Dat staat er namelijk in de tekst. Heeft niks met schaamschortenpreutsheid te maken. Als je het niet vertrouwt, als je bang bent dat je kop eraf gaat, dan zoek je… dekking! Een wapenrok! Ja, je kunt er ook wel een steelpannetje in hangen maar dat is geen gezicht.

En dan eindigt het als volgt: zo zal een man, -ja, er zijn maar weinig mensen die lezen wat er staat, ik peper het altijd bij bruidsparen in, moet ik zeggen, en vaak zie je de twijfel dan toeslaan. -zo zal een man zijn vader en moeder en zijn erfrechten en afkomst en alles wat ermee samenhangt verlaten en zijn vrouw volgen. Precies andersom dan we geend zijn dus. De naam Eva betekent namelijk: moeder van alle levenden. Heel fijn, ten overvloede, dat ik dat hier in de loods van Jan Ketelaar mag vertellen.

Ik kom hierop toen ik zag dat Jan, naast alles wat hij maakt, ook schilpadden creëert . En dat is mijn favoriete dier omdat die heel precies aangeeft hoe een mensenleven is, in al zijn facetten.

Je hebt heel veel soorten schildpadden. Je hebt lederschildpadden, schildpadden waarvan de schild werd uitgesneden en opgepoetst om dienst te doen als haarkammetje of brillenkoker. Zeeschildpadden, die liefst zwemmen; rode-wang-schildpadden, die zich vaak schamen, een grappig gezicht. Er zijn soepschildpadden, die alvast in hun naam aangeven waar ze ooit denken te zullen eindigen. Er zijn bijtschildpadden, die nogal stevig kunnen toehappen.

Schildpadden groeien snel als ze jong zijn maar later ontwikkelen ze zich heel langzaam. Schilpadden en mensen hebben altijd iets met elkaar gehad. Bekend is de fabel over de schildpad en de haas, van de klassieke griekse schrijver Aesopus, uit 600 voor Christus, dus wat ouder nog dan het verhaal van Adam en Eva. Waarbij de haas er zó zeker van is dat de schildpad te sloom is zodat hij hem dus altijd wel zal inhalen en daarom in de hete zon -met een gerust hart- even een dutje doet. Waarna echter blijkt dat de schildpad, die rustig door sjouwt, er al is!

En we zijn allemaal, of bijna allemaal, groot geworden met de schildpad uit de Fabeltjeskrant: Stoffel, “Ik voel me zo appelig” Wat dat is weet ik niet maar het zal wel iets met Eva te maken hebben.

Zo kennen we misschien ook wel de Ninja Turtles, vechtfiguurtjes als gemuteerde schildpadjes. Ninja Turtles zijn gevormd als reactie op een bekende stripfiguur “Daredevil” geheten. Waarmee we helemaal in godsdienstige sferen zijn geraakt. Daredevil. Dat is een ideaal. Zo voelen we ons niet.

We zijn vaak bang. Voelen ons niet veilig. Bang dat onze kop eraf gaat…

Hoe zit dat dan met een schildpad? De engelse naam voor zo’n dier hebben we al voorbij horen komen. Turtle. Van het woord “turtle” is ook ons nederlandse woord “tortel” afgeleid. Tortelen, liefkozen, minnen. Maar wat nu als je het niet vertrouwt? Wat dan? Nou dat is geweldig. Dan trekt de schildpad zijn kopje in en zijn pootjes en zijn staartje en dan zit hij veilig in zijn schild. Een hard pantser waar alle vijandschap op afketst. Alleen een bijtschildpad kan dat niet, die heeft een te grote kop om in het schild terug te trekken. Maar ja, die bijt wel van zich af.

Normale schildpadden zitten dan in hun eigen bunkertje. Volkomen veillig. Beter dan vijgenbladeren als je het mij vraagt. Er kan je dan niets meer gebeuren. Ideaal!

Er is echter één groot nadeel… Je komt geen stáp verder meer!

Dus wil je in het leven vooruit komen dan zul je risico’s moeten nemen. Je nek durven uitsteken en je pootjes, en dán kom je verder.

Leven is niet zonder risico en zonder risico is er geen leven. Dus met zo’n schildpad van Jan op je nachtkastje krijgt het leven perspectief. En dan weet je, zodra je je ogen open doet: ook vandaag geldt dat echt leven is risico’s durven nemen.

Fijn, dat ik dat vandaag in de loods van Jan Ketelaar even mocht komen vertellen.

Dankuwel.

Share This!