Zit het ‘m in het gewone?

En de HERE God nam de mens en plaatste hem in de hof van Eden om die te bewerken en te bewaren. (Genesis 2: 15)

Toen zond de HERE God hem weg uit de hof van Eden om de aardbodem te bewerken, waaruit hij genomen was. En Hij verdreef de mens en Hij stelde ten oosten van de hof van Eden de cherubs met een flikkerend zwaard, dat zich heen en weer wendde, om de weg tot de boom des levens te bewaren. (Genesis 3: 23 en 24)

 

Misschien zit u thuis in de stoel of op de bank. Als dan op maandag iemand aan u vraagt: Wat heb je gedaan dit weekend? -en u zou antwoorden: “Nou, gewoon op de bank thuis gezeten, een praatje gemaakt en een beetje radio geluisterd”, dan bestaat de kans dat men u meewarig bij de arm beetpakt en vraagt: “Ach lieverd, gaat het wel goed met je? Is er wat?”

Gewoon thuis op de bank met een vriend, of je kind, of met je geliefde… dat is niet de bedoeling. Het leven moet groots en meeslepend zijn. Fantastisch willen we het hebben. Heel erg fantastisch. Vakanties moeten naar Vietnam of Peru, niet naar Appelscha of Kiel-Windeweer.

En Facebook en Instagram zijn de overdonderende etalages van onze fantastische levens.

Maar… het leven is niet altijd leuk. Het is ook weleens een beetje niet leuk. Een beetje naar, ietwat verdrietig soms. Mag dat? Of ben je dan rijp voor de psychiater? Want fan-tas-tisch is normaal. En wat daar niet aan toekomt is niet normaal, en dus ziek.

Nu ben ik geen psychiater maar een dominee. En ik zie dat psychiaters handenvol werk hebben. Veel te veel. En dat dominees van de weeromstuit tegen steeds leger wordende kerken aanpraten. Hoe kan zoiets?

In alle antieke culturen droomden de mensen van een fantastisch eeuwig leven. Dat eeuwige leven hadden de goden verwerkt in een levenselixer, of in een levenskruid; iets als de drank in de koperen ketel bij Asterix en Obelix. De Goden hadden het levenskruid ergens ver weg verstopt en de mensen moesten zich er een rotje naar zoeken en daarbij er niet voor terugdeinzen elkaar onbesuisd de hersens in te slaan om de eerste te zijn, en de sterkste. Het doel heiligt alle middelen. Dat gaf een vermakelijk schouwspel voor de Goden die op de Olympus levenslang nectar en ambrozijn zaten te drinken en zich stierlijk zouden vervelen zonder de vermakelijke aanblik van dit menselijk getob en gezwoeg. Kijk die stakkers daarbeneden eens…

Daar gaat de Bijbel, tussen de antieke culturen een vrij jong boek, met kracht tegenin. En niet zo’n beetje ook. Gelukkig.

Dat wil niet zeggen dat wij dat een-twee-drie begrijpen, want wij zijn stiekem wel een beetje behept met die antieke opvattingen en vinden de Bijbelse protesten daartegen vaak een tikje vreemd. Of buigen die net zo lang tot ze weer in die antieke opvattingen passen.

In Genesis schrijft de verteller, de profeet van Israël, dat God de mens in de Hof van Eden plaatst, met de levensboom pontificaal in het midden, om die… en dan volgen er twee woorden die bij elkaar lijken te passen: “te bewerken en te bewaren”. In deze tijd van de oogst zult u veel overdenkingen lezen en meditaties horen die beweren dat God de mens de opdracht zou hebben gegeven om de aarde te bewerken en te bewaren.

Die overdenkingen en meditaties kloppen uiteraard niet. Waarom niet? Omdat het verhaal van Genesis niet stopt bij hoofdstuk twee maar verder gaat in hoofdstuk drie. De mens raakt onder de indruk van de slang, dat mythische godendier, en alles loopt mis. Dan wordt de mens uit het paradijs verdreven. We zijn niet meer in de Hof van Eden, en de opdracht om die “te bewerken en te bewaren” is dus passé. Definitief.

In de tekst worden die twee woorden dan ook uit elkaar gehaald. De Here God is het die die weg naar de fantasterij van het eeuwige leven bewaart; je kunt ook zeggen: bewaakt, maar dan moet je dat ook bij de tekst in de Hof van Eden doen: om die “te bewerken en te bewaken.” Die weg naar de fantasterij sluit God af met een flikkerend zwaard. De mens mag de akker bewerken als een mens die werkt voor zijn eten, met zweet op z’n kop, en bij wie het kinderen baren niet zonder moeite is. Dat doet pijn. Lichamelijk, maar ook: “Zal mijn kind het redden in deze wereld die geregeerd wordt door de fantastischen, en waar de gewone mensen om hun gewonigheid terzijde worden gesteld?” Het leven doet soms ook een beetje pijn, ja.

De mens is op de aarde, en niet in de Hof van Eden, niet in het onwerkelijke Paradijs. Is de mens dan bij wijze van straf uit het Paradijs gejaagd? Nee, de mens is niet voor straf uit het Paradijs verdreven, maar tot zegen. In de Hof van Eden begon de mens namelijk onwerkelijke dromen te dromen van als-God-te-zijn. De mens is niet geschikt voor het Paradijs en het Paradijs niet voor de mens. Dat is wat de profeet van Israël wil zeggen.

Het mensenleven is namelijk niet altijd fantastisch! Het is ook weleens een beetje pijnlijk. Of erg pijnlijk. Zo nu en dan. De Bijbel pleit niet voor somberheid. Natuurlijk mag het best gezellig wezen, graag zelfs. Maar vergeet niet dat het leven niet alleen maar rozengeur en maneschijn is. Het is ook weleens regen en ijskoude wind.

Volgens Genesis is dat niet een reden om naar de psychiater te hoeven. Als je dat ervaart is er helemaal niets met je mis. Integendeel.

Die mensen voor wie het leven dag in dag uit heel erg fantastisch moet zijn leven volgens de bijbel in een gefantaseerde droomwereld. Die niet werkelijk is. Uit die droom is de Bijbelse mens wakker geroepen. Ontwaakt.

Voor de Bijbels levende mens is die Paradijsdroom verstoord. Gelukkig maar. Hoe eerder we namelijk het leven leren liefhebben met alle ups en downs daarin, hoe beter we ertegen kunnen; waardoor een bezoek aan de psychiater misschien niet meer zo hoeft. Want het is werkelijk gelukzaliger te leven met beide benen op de grond dan met je hoofd in zo’n rare wolk.

Een praatje met degene naast je op de bank… over wat je samen meemaakt en hoe je samen de dingen beleeft; je angsten en je verlangens, misschien is dat het wel, gewoon!

2 thoughts on “Zit het ‘m in het gewone?

  1. Dankjewel voor deze overdenking – Ik heb zo vaak over die teksten in Genesis heen gelezen (en geluisterd), zonder echt te horen wat er eigenlijk wordt gezegd.

    Als ik er zo verder over nadenk, vermoed ik dat de ‘ ‘fantastischen der aarde’ niet zoveel verschillen van ‘de gewonen’. Hooguit in de mate waarin hun vermijding succesvol is en de illusie die ze creëren geloofwaardig is voor andere mensen. Want vermijden we de realiteit niet allemaal? Zelfs samen op de bank? En creëren we niet allemaal illusies?

    Daarin zijn we misschien meer verbonden met elkaar dan we op het eerste gezicht doorhebben en daarmee ook krachtiger, bijvoorbeeld in het claimen van ‘het recht op ongelukkig zijn’ zoals aan het einde van de roman Brave New World van Aldous Huxley:

    *********

    But I don’t want comfort. I want God, I want poetry, I want real danger, I want freedom, I want goodness, I want sin.’

    ‘In fact,’ said Mustapha Mond, ‘you’re claiming the right to be unhappy.’

    ‘All right then,’ said the Savage defiantly, ‘I’m claiming the right to be unhappy.’

    ‘Not to mention the right to grow old and ugly and impotent; the right to have syphilis and cancer; the right to have too little to eat; the right to be lousy; the right to live in constant apprehension of what may happen tomorrow; the right to catch typhoid; the right to be tortured by unspeakable pains of every kind.’ There was a long silence.

    ‘I claim them all,’ said the Savage at last.

    Mustapha Mond shrugged his shoulders. ‘You’re welcome,” he said.

    *********

    …en zo overdenk ik deze overdenking verder en verder… Mission accomplished!

    1. Wat een prachtige reactie Sippie! Je hebt gelijk waar we allen de werkelijkheid trachten te ontvluchten en wij allen het zoeken in het meer-dan-fantastische. Maar samen op de bank… als het leven een beetje zeer doet of ietwat naar aanvoelt, -dan valt vaak het masker. En in de breuklijnen en de krassen van het leven, in de barsten zijn we zodoende meer onszelf en herkennen we elkaar als mensen die ervoor moeten zwoegen en die soms moe zijn en een schouder nodig hebben om weer op adem te komen.

      En als je na Brave New World gelezen te hebben niet begrijpt dat het inhumaan is om niet verdrietig of ongelukkig te mogen zijn, moet je dan misschien Brave New World nog een keer lezen om de verschrikking van het perfecte te leren zien? En de zegen van het on-affe en gebrokene…

      Bedankt dat je me dit meegaf! Ik besef namelijk dat ik het slot van Brave New World nog niet eerder in alle diepgang had gehoord.

Comments are closed.