Een preek waarmee Jezus de mensen de kerk uit preekt. Daar gaat dit verhaal over.
Dat overkomt een dominee helaas ook weleens, dat mensen stampvoetend de kerk verlaten. En dat is een verschrikking. *
Maar schrik niet alstublieft want dat is niet de reden dat dit verhaal vandaag gelezen wordt. Het staat gewoon op het leesrooster.
En het gaat over Jezus. En een dominee -geen enkele- is nu eenmaal Jezus niet. Dus laten we het niet over de dominee hebben maar over de preek van Jezus.
Het begint eigenlijk al met de schriftlezing. Dat is wel een hele eigenaardige schriftlezing. Ik zal dat proberen duidelijk te maken.
Jezus was in deze synagoge blijkbaar een soort van vaste gastvoorganger. Hij gaat naar deze synagoge toe, uit gewoonte, zo vertelt Lukas.
Ik ontmoet veel gemeenteleden die die gewoonte zijn kwijtgeraakt. Het is geen slechte gewoonte, naar de kerk gaan. Maar als je het niet, of niet meer, gewend bent, dan kom je er niet makelijk toe. Dan ligt het zondagmorgen wel heerlijk, dat bed van je. En is dat de enige morgen dat je eens rustig aan kunt doen. Dus het moet wel héél erg de moeite waard zijn om dan toch de kou in te gaan en hier bij elkaar te komen.
Maar Jezus was gewoon om naar de synagoge te gaan. Niet op zondag uiteraard, maar toch. Op zaterdag hè? En dan geven ze hem het boek Jesaja. En Jezus begint te lezen. En ik zal u voorlezen wat daar staat, in Jesaja, en dan moet u straks maar eens opletten wat Jezus daarvan máákt!
In Jesaja staat dit: (Jesaja 61: 1 en 2)
1 De Geest des Heren HEREN is op mij, omdat de HERE mij gezalfd heeft; Hij heeft mij gezonden om een blijde boodschap te brengen aan ootmoedigen, om te verbinden gebrokenen van hart, om voor gevangenen vrijlating uit te roepen en voor gebondenen opening der gevangenis;
2 om uit te roepen een jaar van het welbehagen des HEREN en een dag der wrake van onze God;
Dus je voelt de spanning in die synagoge zodra Jezus het boek terugeeft.
Alle ogen zijn op hem gericht, staat er. Wat gaat er nu gebeuren?
Zal de kerkenraad hem na de dienst de hand weigeren,
met zo'n schriftlezing?
Heeft u al gehoord wat Jezus doet? Jezus leest niet wat er staat.
Ja, hij leest wel wat er staat, maar hij stopt midden in de zin.
Jezus leest:(Lukas 4)
18 De Geest des Heren is op Mij, daarom, dat Hij Mij gezalfd heeft, om aan armen het evangelie te brengen; en Hij heeft Mij gezonden 19 om aan gevangenen loslating te verkondigen en aan blinden het gezicht, om verbrokenen heen te zenden in vrijheid, om te verkondigen het aangename jaar des Heren.
Zo eindigt Jezus:
Ik ben gekomen om te verkondigen het aangename jaar des Heren.
Punt.
Maar in Jesaja gaat de zin gewoon door en staat er geen punt.
Dus Jezus verzwijgt bewust iets. Jezus verzwijgt de wraak.
Jezus stopt dus voordat de zin uit is. En zet een punt waar geen punt staat. Dat is het punt. En dat is echt een heel punt, daar in die synagoge.
Bij Jesaja komt er namelijk nog iets achteraan: "en een dag der wrake van onze God".
En dan zijn alle ogen op hem gericht. Staat er. Want iedereen weet dat dit niet in de haak is. Ze kennen die tekst van Jesaja uit het hoofd, namelijk. Jezus verzwijgt de wraak!
Maar dat duurt maar even en dan gaat er gejuich op in die synagoge. Ze begrijpen, althans dat denken ze, waarom Jezus dat doet.
De wraak hoort niet bij het aangename jaar des Heren. Jezus heeft het over een liefdevolle God die niet zint op wraak.
Dit was de schriftlezing. En het is duidelijk dat de kerkenraad hem wel de hand wil geven na de dienst. Misschien wel met koffie en met gebak erbij! Geen wraak! Louter genade! We komen gratis in de hemel. We hebben geen wraak te duchten. Dat zegt Jezus zelf, toch?
Maar dan...
Dan volgt de preek.
En dan heb je poppen aan het dansen.
Dan legt Jezus namelijk uit waarom en met het oog op wie hij de wraak verzwijgt.
"Jullie zullen ongetwijfeld tegen deze spreuk tegen mij zeggen: "Geneesheer, genees u zelf". Een dokter die altijd klaar moet staan voor anderen, die kan beter eerst eens aan zichzelf denken. Laat hij eerst zichzelf genezen. Je kunt wel altijd anderen willen helpen en bijstaan maar wat heb je daaraan? Je moet ook eens voor jezelf opkomen!
Dat wij het volk van God zijn, okay, en dat we daar een prijs voor moeten betalen, ook okay, elke week naar de synagoge... -maar daar moeten we dan toch allereerst zélf baat bij hebben?
Geneesheer, genees u zelf. Je moet er vooral zelf beter van worden.
Maar, zegt Jezus, toch is dat niet de bedoeling. Althans als we de bijbel lezen, zegt Jezus, -en voor hem was de bijbel: dat wat wij het Oude testament noemen, nietwaar?- Dan zien we soms óók iets heel anders.
We zien, zo zegt Jezus in zijn preek, dat er in de dagen van Elia vele weduwen waren in Israël, en dat er honger werd geleden in het land maar dat Elia werd gezonden naar een buitenlandse, een weduwe in Sarfath.
En we zien, als we de bijbel verder lezen, dat er vele melaatsen waren in Israël, maar dat Elisa werd gezonden naar Naäman, de vreemdeling, die buitenlander uit Syrië.
Dus dat we er allereerst en vooral zelf baat bij moeten hebben...?
En dan is het of de knop wordt omgedraaid. Dat er van wraak geen sprake is was een reden voor een feestje maar dan moet dat wel ons ten goede komen. Wij zijn tenslotte niet de eersten de besten. Als het niet over ons gaat, over wie gaat het dan? Toch niet over hen die er niets mee te maken wilden hebben? Die verdienen toch zeker hun verdiende loon? Het is toch zo dat wij, de verkorenen, worden vrijgesproken maar dat tegelijk zij, de anderen, onder het oordeel vallen?
Vrijspraak is toch alleen dan zinvol als er ook veroordelingen zijn?
Wat is dat voor genade voor ons als er niet tegelijk anderen zijn die in ongenade vallen?
Wij zijn toch alleen verkorenen als er ook verworpenen bestaan?
Wat heeft dat verkoren zijn anders voor zin? Naar de hemel gaan is toch alleen een beloning als er anderen zijn die worden gestraft met de hel?
Gods liefde voor ons, dat welbehagen, waar Jezus het over heeft en waar de engelen het ook al over hadden in de kerstnacht, dat heeft toch alleen maar inhoud als het kan worden afgezet tegen Gods onbehagen jegens de anderen?
Dat God ons liefheeft betekent toch dat hij anderen níet lief kan hebben? Zij zijn immers onze vijanden?
Als God ónze vriend is, is hij het toch niet van hén?
Kortom: wat is dit voor een verwarrende preek van Jezus? Hier geloven we niks van. Weg met die man! En tegenwoordig krijg je dan een kerkelijke losmakingsprocedure, of zoiets. Maar toen ging het er iets ruiger aan toe: ze wierpen hem de stad uit en sleepten hem naar de rand van de afgrond om hem van de steilte te storten.
Maar Jezus laat zich niet hier in een redelijk onbekend dorp door dorpelingen van de steilte storten. Hij laat zich in Jeruzalem in het openbaar aan een kruis slaan.
Maar welbeschouwd: om exáct dezelfde reden!
Jezus is vooral gekruisigd omdat hij verzoening preekte. En niet alleen preekte. Hij heeft verzoening tot stand gebracht tussen mensen.
Ja, mensen die zichzelf voor onverzoenlijk hielden. En die het zelfs godslasterlijk vonden wat Jezus deed. Blasfemisch!
Verzoenen, dat kan God alleen en God doet het niet. Want God verwerpt mensen. Voor eeuwig...
En denk nu niet dat dat typisch joods is, want dat is het niet.
Je kunt het ook in de christelijke traditie aanwijzen, dat geloof.
Dat geloof namelijk dat ánderen verloren gaan. Vooral anderen. Patrick vertelde me dat er veel mensen zijn -Patrick is politieman namelijk- veel mensen zijn die vinden dat er hard moet worden ingegrepen. De harde aanpak. Maar dan vooral ánderen. Want zelf hard aangepakt worden
dat zien we dan weer liever niet...
Nou, zoiets.
Daar moeten we dus vanaf. Daar moesten ze in de synagoge waar Jezus voorlas en vervolgens een preek hield over het voorgelezene van af. En wij moeten dat kwijt, net zo goed. Ik noem nog een keer het boek dat ik zéér ter lezing aanbeveel. Ik ben er erg enthousiast over. In dat boek wordt de hoofdpersoon uitgenodigd op een bepaald moment, het is héél spannend allemaal in deze roman, op een bepaald moment uitgenodigd om op de rechterstoel van God te gaan zitten.
En dan wordt er gezegd: je hebt een aantal kinderen en nu moet je de helft van je kinderen aannemen. Dat zal niet zo moeilijk zijn want je bent gek op ze, nietwaar? En tegelijkertijd moet je de andere helft van je kinderen verwerpen.
U moet maar lezen hoe dat afloopt...
In elk geval dit: God houdt van ál zijn kinderen. Ook als die kinderen onderling ruzie maken of elkaar naar het leven staan. God houdt van ze allemaal.
Lees: De Uitnodiging, zou ik zeggen.
Want dan zult u zien: het is eigenlijk een onmogelijke overtuiging, een heel naar verlangen, welbeschouwd, -dat: voor ons de genade en voor de anderen de eeuwige pijn. Dat was dus het punt.
Daar maakt Jezus althans een heel punt van. Door bij het voorlezen uit de profeet Jesaja midden in een zin een punt te zetten.
Zodat de wraak verdwijnt en de genade overblijft.
Gaat dat zomaar?
Is God dan een soort goedzak, een doetje, een watje, dat Hij alles zomaar over zijn kant laat gaan?
Nee, natuurlijk niet.
Maar het bijzondere van Jezus is dat hij tegen God zegt: "Laat die wraak maar op mij neerkomen dan. Dan wil ik dat wel dragen. Als de mensen maar thuis mogen komen in de hemel. Alle mensen.
Daar gaat het mij om.
Daar doe ik het voor."
Amen.
* tijdens de dienst op oudjaarsavond liepen er enkele mensen demonstratief de kerk uit; daarmee veroorzaakten ze een veel negatiever stemming dan nodig was geweest en de kerkelijke rel als gevolg daarvan is op dit moment helaas nog in volle gang.