Vredes-preek 40 jaar IKV,
\n15 december 2006,
\nKoninklijke Schouwburg Den Haag<\/p>\n
Tekst: Hebree\u00ebn 2: 14 en 15:<\/p>\n
Daar nu de kinderen aan bloed en vlees deel hebben,
\nheeft ook Hij op gelijke wijze daaraan deel gekregen,
\nopdat Hij door zijn dood
\nhem, die de macht over de dood had, de duivel,
\nzou onttronen,
\nen allen zou bevrijden,
\ndie gedurende hun ganse leven
\ndoor angst voor de dood
\ntot slavernij gedoemd waren.<\/p>\n
Beste mensen,<\/p>\n
Als het mogelijk is dat minister Verdonk
\nergens in de provincie
\nin een kerk
\nhet kerstverhaal gaat voorlezen volgende week
\nover dat vluchtelingenkind in Bethlehem
\ndan kan ik
\n-als dorpsdominee uit de provincie-
\nkan ik in Den Haag
\nalsnog wel enkele dingen zeggen
\nover Sinterklaas van vorige week.<\/p>\n
Dacht ik deze week.<\/p>\n
U zult zeggen: een gewaagd begin van uw preek!
\nU kon toch gedurende deze week niet weten
\ndat mevrouw Verdonk vandaag nog minister zou zijn?<\/p>\n
Jawel, daar was ik zelfs vrij zeker van, haar kennende…<\/p>\n
Goed, de Sint.<\/p>\n
Nu het IKV samengaat met Pax Christi
\nis het voor protestanten wellicht goed
\nom temidden van deze feestvreugde
\neven stil te staan bij de verhouding van kerk en maatschappij
\nen dat dan te doen aan de hand van een heilige.<\/p>\n
Nicolaas.
\nMijn naamgenoot.
\nU ziet hem achter mij.
\n(sorry Vincent)<\/p>\n
En ik wil u dan wijzen op het spel dat wordt gespeeld
\nen vooral de kwestie die wordt uitgebeeld.<\/p>\n
Het is een spel van volwassenen.
\nU en ik die kinderen op de basisschool hebben,
\nhebben het vorige week allemaal weer mogen meemaken:
\nmeestal een man als de Sint
\nen een aantal vrouwen verkleed als evenzovele Pieten.
\nMin of meer interaktief opgevoerd op basisscholen
\nvoor de ogen van kleine kinderen.<\/p>\n
Maar kleine kinderen worden groot
\nen wat hebben ze dan feitelijk jarenlang gezien?<\/p>\n
Ik stel die vraag omdat het zo door elkaar loopt
\nomdat minister Verdonk zo
\nzonder pardon
\nhet kerstverhaal kan voorlezen.<\/p>\n
En ik meen dan ook dat Sinterklaas voor kinderen
\nen met hen ook voor volwassenen
\neen uiterst verwarrend spel is.
\nZodat je je gaat afvragen
\nwat daar de diepere betekenis van is
\ndat \u00e9\u00e9n en ander zo wordt vermengd.<\/p>\n
Want … hoe legt u dat uw kinderen nou uit: <\/p>\n
Buiten leren we ze zingen:
\n….Zie ginds komt de stoomboot
\nhij brengt ons Sint Nicolaas<\/p>\n
en in de kerk leren ze Gezang 116:
\nDaar komt een schip,
\ngeladen tot aan de hoogste boord…<\/p>\n
Of:
\n…Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht,
\nwant we zitten allemaal even recht.<\/p>\n
en in de kerk Gezang 120:
\nHeft op uw hoofden poorten wijd!
\nWie is het die hier binnen rijdt? <\/p>\n
Of:
\n…O, kom er eens kijken,
\nwat ik in mijn schoentje vindt,
\nalles gekregen van die beste Sint. <\/p>\n
Maar Gezang 465 zingt:
\nVan U zijn alle dingen,
\nvan U O God alleen.
\nWat wij ooit goeds ontvingen,
\nhet is van U, o Heer… <\/p>\n
En nu is het bijzondere
\ndat ik meen dat n\u00edet: Sinterklaas op God is gaan lijken
\nmaar dat God, onbedoeld en onbewust,
\nsteeds meer op Sinterklaas begint te lijken
\nin de moderne prediking.
\nEn dan vooral Sinterklaas als Goedheiligman.
\nLaat ik zeggen: goeiige Heiligman.
\nAl te goeiig, als u het mij vraagt
\nen in zekere zin heeft u dat gedaan.<\/p>\n
Hoe ziet het er namelijk uit?
\nDe Sint is -hoe je hem ook wendt of keert-
\nd\u00e9 vertegenwoordiger van Christus op aarde.
\nDie r\u00f3l speelt hij.<\/p>\n
En terecht spelen dan ook
\n-als hij Christus representeert-
\nterecht spelen dan ook de duivelen een rol.<\/p>\n
Christus heeft iets met de duivel
\nen met de duivelse machten
\ndie heeft hij namelijk overwonnen.<\/p>\n
De Hebree\u00ebnbrief-schrijver schrijft:
\nOpdat Hij
\ndoor zijn dood
\nhem, die de macht over de dood had,
\nde duivel,
\nzou onttronen.<\/p>\n
En dat zie je dan ook.
\nTenminste als het je een keer is opgevallen.<\/p>\n
Die Zwarte Pieten komen namelijk niet
\nuit een Spaans Uitzendbureau.
\nEn ook niet uit een Hollands Uitzetcentrum,
\nwat weer iets h\u00e9\u00e9l anders is…<\/p>\n
En zij zijn ook niet zwart
\nvanwege de schoorsteen
\nwaar ze steeds doorheen vallen.<\/p>\n
Zwarte Pieten zijn zw\u00e1rte Pieten
\nomdat het verbeeldingen zijn van de duivel.
\nHet zijn satanische figuurtjes.
\nEn daarom zwart.<\/p>\n
En nu begrijpt u ook de inhoud van het spel,
\ndat werd gespeeld vorige week…
\nEn wordt daarmee ook duidelijk
\ndat alles een karikatuur is geworden,
\nal meer en meer:
\nDie zwarte figuren, die duivels,
\noverwonnen aan de voeten van de Sint,
\nzijn inmiddels ontaard, letterlijk,
\ntot lieve snoepgoed-strooiers.<\/p>\n
Onze cultuur wilde blijkbaar -hoe langer hoe meer-
\nn\u00edets meer te maken hebben
\nmet angstaanjagende duivelse krachten.<\/p>\n
Laten we het liever een beetje leuk houden allemaal!<\/p>\n
En met dat Sinterklaas is ontdaan
\nvan zijn angstaanjagende kanten
\n-en de duivels waarover hij heersen moet
\nvrolijke snoepautomaten zijn geworden-
\nhebben we
\n-en ik ben daar net zo vatbaar voor als u, hoor-
\nhebben we God onwillekeurig \u00f3\u00f3k goeddeels gedomesticeerd.<\/p>\n
“God is l\u00edefde” hebben roepen we al jaren
\nen we bedoelden daar dan mee:
\n“Laten we het een beetje gezellig houden. Ook in de kerk.”<\/p>\n
Zoals Sinterklaas n\u00f3\u00f3it meer met de roe geeft
\nof jou meeneemt naar Spanje, in de zak,
\nzo is God ook vooral lief en aardig geworden.<\/p>\n
De moderne verkondiging is een verkondiging van
\neen g\u00f3ede boodschap,
\nzeggen we dan,
\nen we denken te vlot
\ndat alleen een poeslief bericht daarvoor in aanmerking komt.<\/p>\n
Een goede boodschap is een boodschap die ons uitsluitend geruststelt.
\nNergens mag het verontrusten.
\n“Verontrust zijn” is zelfs tot een scheldwoord geworden
\nvoor godsdienstige zwartgalligheid.<\/p>\n
We willen als het ware witbrood in melk gedoopt.
\nEen Maria-kaakje gesopt in lauwe thee.
\nMet een schepje suiker.
\nZoiets.
\nMaar de vraag is uiteraard of we daar blij mee moeten zijn.<\/p>\n
Op het eerste gezicht wel,
\nwant wie wil er vandaag de dag nog een God die kwaad is, of straft?
\nDaar kun je niet meer mee aankomen.
\nEn over de duivel willen we helemaal niet meer nadenken…<\/p>\n
Zou er iets zijn in onze wereld
\nwaar God enorm mee wordt beledigd?
\nZou er iets zijn in onze wereld
\nwaarmee God het bloed onder de nagels vandaan wordt gehaald?<\/p>\n
En als dominee moet je ook op je tellen passen.
\nVoor je het weet gaan de mensen naar een andere kerk.
\nOnbekommerde en opgewekte liefde
\nliturgisch vormgegeven
\nmet blije tamboerijnmuziek
\nen vrolijke tingeltangel.<\/p>\n
Lieve mensen,
\nde bijbel roept het ons toe,
\nbladzij na bladzij,
\nen Jezus heeft er zijn mond van vol:
\nGod heeft iets t\u00e9gen deze wereld.<\/p>\n
Het kruis van Jezus Christus spreekt tw\u00e9\u00e9 woorden en niet \u00e9\u00e9n.
\nHet zegt dat God van mensen houdt
\nen dat moeten we h\u00e9\u00e9l erg duidelijk maken,
\nin de verkondiging.<\/p>\n
Maar het zegt \u00f3\u00f3k dat God iets t\u00e9gen deze wereld heeft.<\/p>\n
Dat God iets t\u00e9gen deze wereld heeft
\nomdat daarin de duivel veel te veel “vrij spel” wordt gegeven.<\/p>\n
En dan kom ik nu tot mijn punt:<\/p>\n
De welbekende engel Gabri\u00ebl,
\nin het evangelie van Lukas,
\nin de aanloop naar precies d\u00e1t kerstverhaal
\ndat minister Verdonk ten gehore zal brengen dus,
\ndie engel Gabri\u00ebl z\u00e9gt tegen Maria
\ndat haar kind een zoon van David zal zijn.<\/p>\n
Nu snapt Maria wel
\ndat dat een manier van spreken is,
\nvan Gabri\u00ebl,
\neen wijze van zeggen,
\nwant Maria is verliefd en verloofd,
\nvolledig smoor op Jozef.<\/p>\n
Maar zij weet onmiddellijk waar de naam David voor staat.<\/p>\n
David was een herder.
\nEn David zong:
\n“Als de Heer je herder is
\ndan zal het je aan niets ontbreken.” (Psalm 23)
\nmaar als er anderen zich als herder opwerpen
\nen zich over jou beginnen te ontfermen,
\ndan sta je er toch ineens niet al te best voor.<\/p>\n
Dan zullen al snel je kinderen bezwijken.
\nJe zult ze geboren moeten laten worden als konijnen
\nomdat ze zullen sterven als ratten.<\/p>\n
Als er anderen zich over jou ontfermen,
\ndie geen herder zijn,
\nmaar wolf, vaak ook nog in schaapskleren,
\ndan gaat het er al snel beestachtig aan toe
\nwat in veel gevallen nog een belediging is ook.
\nVoor het dier.<\/p>\n
En een herder is dus in gevecht,
\ntegen het kwaad.
\nOm dat te overwinnen.<\/p>\n
En een herder heeft daartoe de beschikking over een staf.
\nEn over die staf wil ik nu vanmiddag met u
\neven de staf breken.
\nWant kijk nu eens naar deze herder…<\/p>\n
Er zijn allerlei details.
\nHoe bijvoorbeeld het leger voorop gaat.
\nWant u weet toch nog wel dat de tamboers uit het leger komen?<\/p>\n
Die gingen destijds voorop in de strijd
\nom de vijandelijke legers vrees in te boezemen
\nen angst aan te jagen.<\/p>\n
Dat is tegenwoordig niet meer aan de orde
\nwant we hebben nu te maken
\nmet moderne vormen van oorlogvoering
\nwaarbij we de vijand niet meer fysiek ontmoeten.
\nDie is teruggebracht tot co\u00f6rdinaten op een computerscherm.
\nEn met de klik van een muis
\nvliegen de kruisraketten verwoestend op hen af.<\/p>\n
Maar uit die tijd stamt dat leger met de tamboerij voorop.
\nMoedige mannen moesten dat dus zijn.
\nNou, dat zie je er wel van af.<\/p>\n
En de kerk er achteraan te paard,
\nmet de uiterlijke kenmerken van een
\nprimus inter pares
\nder kerkelijke pastores.<\/p>\n
Rechts ziet u nog enkele dorpsbewoners.
\nHet dorp in kwestie is Hempens Teerns,
\nvlakbij Leeuwarden.<\/p>\n
En deze dorpsbewoners zijn duidelijk niet bijster onder de indruk;
\nniet van de duivels die hen zojuist passeerden.
\nen daarom ook niet van de duivelbestrijder te paard.<\/p>\n
In het midden loopt ook nog een sleutelfiguur uit de kerststal.
\nDe ezel.<\/p>\n
Dat zal de mascotte van de fanfare wel wezen,
\nmaar daar loop je als bisschop dan toch maar achteraan.
\nDat is het punt.
\nDe kerk laat zich in dit beeld op sleeptouw nemen.
\nDe militairen, de machtigen, bepalen de route.
\nEn dat is niet zo’n goede positie als kerk,
\nzelfs al zit of sta je erboven, d\u00e9nk je.<\/p>\n
Ik weet niet: ben ik een beetje duidelijk?<\/p>\n
We maken ons te snel zorgen
\nals blijkt dat de kerk weinig invloed heeft op de politieke machten.
\nMaar hebben te weinig door dat ondertussen de politieke machten
\nwel hun invloed hebben binnen de kerk.
\nDaar kunnen we nu niet te diep op ingaan…<\/p>\n
De kerk gedraagt zich hier in de openbaarheid
\nals een koning die zijn intocht houdt.
\n“De Intocht.”
\nZo heet het ook; dit spel dat u hier ziet.<\/p>\n
Een herder als een koning die intocht houdt.
\nHoort u ondertussen hoe er van alles en nog wat
\nrond Sinterklaas
\nbegint te resoneren?<\/p>\n
En kijk nu eens goed:
\nDeze pastor te paard
\nheeft iets bij zich: een herdersuitrusting.
\nMaar niet om uit te rusten.<\/p>\n
Zo’n herdersstaf is niet omdat de herder slecht ter been is.
\nGezien zijn leeftijd zou dat kunnen, nietwaar?
\nHet is ook geen teken van waardigheid, die staf,
\neen soort groot uitgevallen scepter.<\/p>\n
Het is een h\u00e9rders-staf.
\nEen instrument ten behoeve van de schapen, dus!<\/p>\n
En dan nu mijn punt:
\nHet verschil met de echte herdersstaf is namelijk wel opvallend.
\nAls het je tenminste een keer is opgevallen.<\/p>\n
Uit een Rooms-Katholieke encyclopedie
\nonder het kopje “kromstaf”
\nlees ik u voor:
\nDe herder hanteert een herdersstaf
\nom zijn kudde schapen bijeen te houden.
\nDeze staf is aan een uiteinde voorzien van een kromming,
\neen krul om een schaap bij de hals te grijpen
\nen zo tegen te houden.<\/p>\n
Nou, moet je eens kijken:
\nmet deze staf van de Sint kan hij helemaal niks.
\nDaar heeft een herder niks aan.
\nDie is voor de sier.
\nShow.<\/p>\n
Die heeft geen kromming meer.
\nDe krul is namelijk helemaal dicht!
\nEn mooi versierd, dat wel,
\nmaar je kunt hem niet gebruiken.
\nMet deze herdersstaf kan geen schaap in veiligheid getrokken worden.<\/p>\n
Deze herder, zal ik het nu eens scherp zeggen:
\nkan met zo’n staf geen enkele ziel redden
\nvan de dreigende greep van de duivel.
\nMaar -en daarom laat ik het u ook zien-
\ndat h\u00f3eft ook niet!
\nHij kan namelijk rustig
\nzonder vrees of blaam
\nachter de ezel aan.<\/p>\n
Dat komt omdat de verschrikkingen van de boze
\n“Verlos ons van de boze”
\nomdat de duivelse machten,
\nin het hele spel dat Sinterklaas heet
\nzijn weggemasseerd.
\nDoor een vaag verlangen,
\nof een diep sentiment in onze cultuur.<\/p>\n
En dat zou op zich nog niet zo erg zijn
\nals we maar zouden blijven beseffen
\ndat dat in het evangelie nu juist niet gebeurt!<\/p>\n
Maar wanneer de strijd tegen de duivel
\nwordt overschreeuwd met lief gezang
\nover de goeiigheid van een goedheiligman,
\ndan worden we vrij snel doof voor de strijd tegen de boze
\ndoor Jezus Christus.<\/p>\n
Want de vrede van Jezus Christus,
\nde: Pax Christi,
\nde vrede van d\u00e9 Herder
\nzoals Mozes een herder was, en David,
\ndie vrede bestaat namelijk hierin:
\nZijn inzet voor mensen,
\nmet name zijn inzet voor slachtoffers,
\nnog precieser: zijn inzet voor kinderen,
\nheeft gezorgd voor een einde aan de angst.
\nDe angst voor de dood.<\/p>\n
Hij redt met zijn herdersstaf, die
\n-in tegenstelling tot die van de Sint-
\nuiterst effectief is,
\nmet een open sterke boog
\nen niet met een dichte slappe krul. (moeilijk zinnetje)
\nHij, de ware Herder,
\nredt zijn schapen van het kwaad van de duivelse machten.<\/p>\n
Dat is de strijd. De onttroning.
\nDaar heeft Jezus een prijs voor betaald.<\/p>\n
Het verwarrende is
\ndat de kerk die prijs vaak tot het doel verheven heeft.
\nDat is mis.
\nEen prijs is namelijk nooit het doel.
\nJe betaalt altijd een prijs met het oog op een kostbaarder doel,
\ndat elders gelegen is.<\/p>\n
En dat ik vandaag zou willen benoemen als:
\neen einde aan de angst.
\nAngst voor de dood.<\/p>\n
Want zo staat het precies in de brief aan de Hebree\u00ebn:
\n“Door angst voor de dood zijn mensenkinderen tot slavernij gedoemd.”<\/p>\n
En slavernij is in de bijbel heel scherp
\nde verhouding van slachtoffers tot hun machthebber.<\/p>\n
Slavernij is ten diepste
\nde bijbelse aanduiding voor: maatschappelijk conflict,
\nvoor oorlog en geweld.
\nOnrecht.
\nKindermoord.
\nZowel onder Farao als onder Mozes.<\/p>\n
Jezus zelf vreesde de moord dan ook meer dan zijn dood.
\n“Doe dat zwaard weg, Simon”
\nEn dat is: vrede van Christus:
\nDe moord meer te vrezen dan je dood.<\/p>\n
Ik zeg niet dat dat gemakkelijk is
\nmaar ik denk wel dat er geen andere weg zal zijn.<\/p>\n
Dat maakt dan ook
\ndat je in je vredeswerk
\nniet fanatiek wordt en ook niet gelaten.<\/p>\n
Niet haastig en heethoofdig.
\nMaar ook niet lauw en laf.
\nDat je je hoofd koel kunt houden en je hart warm.
\nIn die volgorde.<\/p>\n
Vanuit dankbaarheid voor de strijd
\nen voor de inzet van Jezus als de Goede Herder
\nen dankzij hem: met een leven dat bevrijd is van angst voor de dood.<\/p>\n
Dat maakt het mogelijk om te zingen!
\nEn dan zingen we vandaag maar niet:
\n“Zachtjes gaan de paardenvoetjes
\ntrippel trappel trippel trippel trap…
\nMaar dan zingen we een vredeslied.
\nWant het kerkje is nog lang niet moe…<\/p>\n
Een vredeslied waarbij het eerste woord meteen het belangrijkste is:
\nDaar spreekt namelijk een afwachtende houding uit.
\nEr wordt niet zozeer vrede gebracht
\ner wordt vooral vrede verwacht.<\/p>\n
Want wat door het Westen elders op de wereld wordt gebracht
\nis niet altijd dat waar dit lied van zingt.
\nMaar laten we gaan voor
\ndat wat er met de nodige geestkracht
\nvan God mag worden verwacht:<\/p>\n
“K\u00f3men ooit voeten
\ngevleugeld mij melden de vrede…”<\/p>\n
Amen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Vredes-preek 40 jaar IKV, 15 december 2006, Koninklijke Schouwburg Den Haag Tekst: Hebree\u00ebn 2: 14 en 15: Daar nu de kinderen aan bloed en vlees deel hebben, heeft ook Hij op gelijke wijze daaraan deel gekregen, opdat Hij door zijn dood hem, die de macht over de dood had, de duivel, zou onttronen, en allen…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":104,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":""},"class_list":["post-1260","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1260"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1266,"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1260\/revisions\/1266"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jurgenvandenherik.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}