Komt een man bij een peperdure advocate en vraagt: Wat is uw tarief\u00a0 als ik u om rechtshulp zou vragen? Waarop zij zegt: “1200 euro voor drie vragen”.\u00a0 “Jemig, meent u dat nou werkelijk?” vraagt de man. “Ja”, zegt ze.\u00a0 “En wat is je derde vraag?”<\/p>\n
Soms ben je ergens in betrokken voordat je je bewust bent van het feit dat je erin betrokken bent. Je bent al aan het dokken voor je er erg in hebt.\u00a0 Dat heb je ook als je de bijbel gaat lezen. Dat Joodse boek. Over de God van Isra\u00ebl en de Messias van Isra\u00ebl.\u00a0 Dat is een wonderlijk boek en niet zomaar een boekje uit de bibliotheek.\u00a0 Dat is heilige tekst die je erin trekt en plotseling blijk je involved in iets… Iets dat de wereld heeft veranderd\u00a0 en steeds meer g\u00e1\u00e1t veranderen. Ook jouw wereld.<\/p>\n
Mensen denken vaak dat je niet onschuldig en na\u00efef aan het avondmaal kunt deelnemen bijvoorbeeld. Of je laten dopen. Of belijdenis doen.\u00a0 Maar ik zal u zeggen dat je niet zomaar vrijblijvend deze teksten kunt lezen.\u00a0 Je raakt ergens in betrokken dan… Met huid en haar.<\/p>\n
Paulus doet een beroep op de keizer en wil per se naar Rome. Waarom?\u00a0 Lukas, zijn vriend, een Griekse arts, die jarenlang met Paulus is mee gereisd schrijft daarover. Omstandig.\u00a0 Vandaag over de schipbreuk die Paulus leed, we hebben het hele verhaal gelezen, om ons te binnen te brengen wat een hachelijk avontuur het is, om van Palestina naar Rome te reizen.<\/p>\n
Tegenwoordig stap je op de trein\u00a0 en dan regelrecht in het vliegtuig en binnen een paar uur sta je bijvoorbeeld in Belfast. Zo maakte ik afgelopen week mee.\u00a0 Een wonderlijke stad met spanningen tot op de dag van vandaag tussen Rooms Katholieke christenen en Protestantse christenen.\u00a0 Een wonderlijke stad waar tot uitbarsting komt wat eigenlijk overal\u00a0 bovengronds of onderhuids aan de hand is: Dat godsdienst wordt gebruikt om anderen die er andere opvattingen op na houden buiten te sluiten.\u00a0 Onze tegenstanders.<\/p>\n
Nou goed, je kunt daarheen reizen en dat is niet eens zo ver hiervandaan. En aankomen precies op de tijd dat je afgesproken had\u00a0 om daar anderen te ontmoeten. Van over de hele wereld: Canada, Amerika, Hong Kong…\u00a0 Tot op de minuut.<\/p>\n
Dat was toen niet zo. Een reis vereiste doorzettingsvermogen, je moest van alles en nog wat doorstaan en wist bij lange na niet\u00a0 hoe en op welk moment, zelfs niet welk jaar, je zou aankomen op de plek die je je ten doel had gesteld.<\/p>\n
Als je zo’n schipbreukverhaal leest vraag je je af: waarom staat er zo’n lang stuk over in de bijbel?\u00a0 Er wordt m\u00e9\u00e9r over deze schipbreuk geschreven, qua woorden, dan over kerst. Om maar iets te noemen.\u00a0 En eigenlijk is het verhaal hiermee nog niet eens af.\u00a0 Lukas tekent zijn held als: onverschrokken en moedig en dapper en initiatief-rijk.\u00a0 Die het opneemt voor de gevangenen bijvoorbeeld. Gevangenen die tijdens de ramp ter dood gebracht dreigen te worden\u00a0 Waarmee Paulus geheel in het spoor blijft van zijn leermeester, Jezus van Nazareth. Die zijn leven heeft verbonden aan de minsten, de slachtoffers, de slaven.<\/p>\n
Voor Paulus is Jezus gestorven zoals hij heeft geleefd. Gekruisigd als een maatschappelijke outcast. Want de kruisigingsstraf was in het Romeinse Rijk niet een straf voor godsdienstige overtredingen maar bij uitstek een straf voor slaven en rechtelozen. Vooral als die opkwamen voor gerechtigheid of zich verzetten tegen de immense slavernij.<\/p>\n
Maar het verhaal dat Lukas vertelt gaat verder. En komt in het hoofdstuk hierna tot een hoogtepunt.\u00a0 Paulus vreest geen kwaad als het schip vergaat. En kent geen leed bij een giftige adder-beet.\u00a0 Maar als hij uiteindelijk in gevangenschap door Itali\u00eb loopt, en bij de drie kroegjes is aangekomen, Tres Tabernae, dan blijkt hij het ineens in zijn broek te doen van angst.\u00a0 Daar komen hem broeders tegemoet. Broeders. Chabberiem. Dat zijn geen gereformeerde ouderlingen\u00a0 van de kerkenraad van de gereformeerde kerk te Rome, die elkaar ook “broeder” zijn gaan noemen, -maar met chabberiem wordt bedoeld: mede-Joden uit de synagoge van Rome!<\/p>\n
Wat maakt Paulus zo bang? -deze onverschrokken man\u00a0 die deze stormramp en schipbreuk en giftige adderbeet doorstaat of het niks is en zich lam schrikt zodra hem mede-joden uit Rome tegemoet komen?<\/p>\n
Maar zodra ze hem vertellen dat zij in Rome over hem, Paulus,\u00a0 g\u00e9\u00e9n brieven uit Jeruzalem hebben ontvangen, “greep Paulus moed”, staat er.\u00a0 Als een opgelucht mens. Die blijkbaar bang was dat er over hem net zulke brieven geschreven waren als die hij destijds zelf bij zich had op weg naar Damascus.<\/p>\n
Blijkbaar bang dat hij inmiddels in de Joodse gemeenschap zou worden beschouwd als een ketter.\u00a0 En pas wanneer dat niet het geval blijkt durft Paulus weer opgelucht adem te halen.\u00a0 En dan legt hij\u00a0 eenmaal in Rome aangekomen\u00a0 uit wat hij gelooft aangaande de Messias van Isra\u00ebl.\u00a0 En wat hij z\u00e1g, als verbond, als -om het met een beetje ongelukkige term uit te drukken- Nieuwe Testament.<\/p>\n
Wat was dat Nieuwe dan?\u00a0 Dat Nieuwe was dat d\u00f3\u00f3r het kruis van Christus er een wereldwijd verbond was ontstaan tussen Joodse slaven\u00a0 en slaven die afkomstig waren uit de niet-Joodse wereld.\u00a0 Dat nieuwe was dat Joden en niet-Joden zich niet zouden m\u00f3eten verzoenen -maar ja, dat valt niet mee he? Want zij behoren niet bij “ons” en “onze God”…- Niet zouden m\u00f3eten verzoenen, maar dat zij al verzoend z\u00edjn!\u00a0 Dat nieuwe was dat dat wereldwijde messiaanse verbond in Christus niet tot stand moest zien te worden gebr\u00e1cht. Maar dat dat al best\u00f3nd.\u00a0 Pasen niet als een vroom ideaal, maar als een voldongen feit.<\/p>\n
Dat was een opvatting die binnen de Joodse synagoge te Rome werd beschouwd als een haeresie, zo staat het er. Een nieuw geluid. Niet mainstream, maar afwijkend. Een richting binnen het Jodendom die niet onomstreden is\u00a0 en die op weerstand\u00a0stuit.<\/p>\n
Wat was het punt?\u00a0 Paulus heeft aan deze mensen niet lang daarvoor\u00a0 een brief geschreven.\u00a0 Een brief waarin hij het bij de joden opneemt voor de niet-joden en bij de niet-joden opneemt voor de joden.\u00a0 Een brief waarin hij tegen zijn mede-joden zegt: -en wij herkennen die discussie misschien want die voeren wij ook weleens, ik besprak hem gisteren met de catechesegroep en die herkende dat ook, -een discussie waarbij aan de orde is hoe het kan dat mensen die niet van de bijbel weten en van de wet van Mozes, d\u00f3en wat er in die wet staat.\u00a0 Terwijl mensen die wel van de wet van Mozes weten dat soms juist nalaten!?<\/p>\n
En dan betoogt hij in die brief dat Jood-zijn niet zit in de godsdienstige regels en gewoonten, niet in de besnijdenis en in het kosher eten, maar in het opkomen voor kansarmen en slachtoffers.<\/p>\n
En dat niet-joden die opkomen voor kansarmen en slachtoffers, en die dat doen vanuit een niet-godsdienstig kader, in hun manier van d\u00f3en tot Gods volk gerekend moeten worden.<\/p>\n
Dat was in die dagen volstrekt nieuw. En revolutionair.<\/p>\n
Een brief dus,\u00a0 die Paulus, voorafgaande aan zijn komst in Rome aan de Joodse synagoge aldaar had gestuurd en waarin hij zich openlijk afvraagt “Hoe kan het dat de grieken die niet zijn opgevoed met de wet van Mozes doen wat er in die wet van Mozes staat?”\u00a0 Is God dan niet alleen een God van Joden maar ook van niet-Joden? En geeft hij het hen in hun hart?<\/p>\n
Is de God van de kerk ook een God van hen die niet tot de kerk behoren?<\/p>\n
Kom aan boord…\u00a0 of zijn zij al lang binnen boord? Zij die niet dezelfde geloofsovertuiging hebben als wij. Die zich niet aan dezelfde godsdienstige gewoonten houden als wij…\u00a0 En wij zelf?<\/p>\n
Hoe kan het, dat God van alle mensen houdt, ook van de mensen waar wij niet van houden? Die wij beschouwen als: anders, vreemd, ongelovig, vijandig zelfs.\u00a0 En als dat zo blijkt te zijn, dat God van alle mensen houdt, laten wij hen dan liefhebben. Omdat G\u00f3d hen liefheeft. Als een heilig moeten. Het heilig moeten dat Paulus beschrijft als hij zegt dat een engel tot hem sprak…\u00a0 Zo zal de wereldvrede tot stand komen. Niet langs de wegen van de dogmatiek en de rechtzinnigheid en de zuiverheid in de leer. Maar langs de weg van Gods liefde die alle godsdienstige grenzen overstijgt. En muren afbreekt.<\/p>\n
Dat heeft Paulus in een brief geschreven aan deze joodse chabberiem die hem tegemoet komen bij de drie kroegjes en die hem willen vragen om dat nog eens duidelijk uit te leggen.\u00a0 Want het triggert hen wel,\u00a0 zou je met een moderne uitdrukking kunnen zeggen.<\/p>\n
Het wonderlijke is, dat wij die bewuste brief ook in ons bezit hebben. De brief die Paulus een paar jaar v\u00f3\u00f3r deze schipbreuk aan de Joden in Rome heeft geschreven.\u00a0 De brief aan de Romeinen heet die. En die staat ook in dat bundeltje,\u00a0 dat “Nieuwe Testament” wordt genoemd.<\/p>\n
Wat moeten wij dus aan met dit lange verhaal\u00a0 van de schipbreuk? Je zoekt het al snel in de richting: God helpt in nood. God redt wie in een hachelijke situatie is…\u00a0 verzeild geraakt.\u00a0 Nu geloof ik dat onmiddellijk.\u00a0 Ik was een paar jaar geleden\u00a0 met een aantal van onze gemeenteleden in Lelystand toen we ons verdiepten in nieuw catechese-materiaal.\u00a0 We hadden toen namelijk besloten om de catechese te verplaatsen van een doordeweekse avond naar de zondagmorgen.\u00a0 In onze gemeente hebben we dus op zondagmorgen catechese en daarom hadden we nieuw materiaal nodig om het ook werkelijk catechese te laten zijn.<\/p>\n
En toen we bij het kennismaken met die methode waren gaven zij daar een proefles. Ik weet het nog goed.\u00a0 Het ging over gevaar. Wat moet je doen, als kind, wanneer je geconfronteerd wordt met gevaar? En dat beeldden ze uit, met enge dieren en storm en angstige situaties. En dan kon je naar de juf toe rennen, of naar je moeder. Maar, zo ging de les verder, je kon ook hulp zoeken bij de Heer, en bidden of hij bij je wilde zijn als je bang bent.<\/p>\n
Waarop ik dacht… Zal ik zeggen wat ik dacht?<\/p>\n
“Ja dahag! D\u00e1t leer je toch niet aan kinderen? Dat ze ook elk moment naar de Heer kunnen met hun angst en roep om hulp? Kom op zeg!”<\/p>\n
Maar even later… dacht ik: maar Jurgen, wat doe jij zelf als je bang bent? En niemand dat ziet? Jongen, jij doet precies hetzelfde! Jij vraagt ook aan God om dicht bij je te willen zijn en je op handen te willen dragen.<\/p>\n
Maar o lieve mensen,\u00a0 ik weet heel goed wat de lastige vragen zijn. Ik word al heel lang versleten voor een rare evangelical, wat ik ook echt ben. Ik ben niet liberaal qua theologie.\u00a0 Ik wil graag heel dicht bij de bijbelse tekst blijven en bij Jezus de Messias.\u00a0 Maar ik krijg dus die liberale en kritische vragen\u00a0 steeds weer voorgeschoteld. En ik zou de vragen bij dit verhaal zo kunnen oplepelen.\u00a0 “Mooie God! Redt hij Paulus hier van de schipbreuk en hoeveel schepelingen vergaan er vandaag de dag wel niet?”\u00a0 “Mooie God, geneest de \u00e9\u00e9n maar laat de ander verrekken? Hoe zit dat dan? Waarom de een wel en de ander niet?”\u00a0 “Trouwens… Paulus mag dan wel met al de zijnen\u00a0 worden gered in deze storm. Korte tijd hierna zal hij in Rome worden vermoord… Wat heeft het allemaal voor zin?”<\/p>\n
Ik ben geneigd om op zulke vragen\u00a0 te zeggen dat ik het antwoord niet weet.\u00a0 Ik weet het niet. Waarom? Ja, waarom…?<\/p>\n
Ik kan niet in God zijn agenda kijken.<\/p>\n
Maar jij bent toch dominee? Ja, maar dan weet ik het misschien wel n\u00f3g minder dan allerlei gelovigen bij elkaar.<\/p>\n
Er is een man, en die woont bij de grens.\u00a0 En dat was in de tijd\u00a0 dat er geen vrij verkeer van goederen en diensten was.\u00a0 En elke week kwam hij bij de grenswacht aan met een kruiwagen.\u00a0 En in die kruiwagen lagen allerlei… Spullen. Ja rommel eigenlijk. Je zou zeggen: de kringloop wil er nog geen bek op zetten.\u00a0 En de douane scharrelt zo wat om in die rotzooi, zeker wetend dat de man aan het smokkelen is, maar kan niks van waarde vinden, en laat de man dan de grens passeren. Met zijn kruiwagen vol waardeloze troep. Elke week weer.<\/p>\n
En na vele jaren, de grens is inmiddels open, komt een gepensioneerde grenswacht de bewuste man tegen in een caf\u00e9.\u00a0 En vraagt hem: “Wat smokkelde jij nou altijd -week aan week- de grens over?”\u00a0 Waarop de man zegt: “O, ik smokkelde kruiwagens.”<\/p>\n
Het is maar waar je naar kijkt. En dit verhaal van Lukas zou weleens een wat andere lading kunnen hebben dan aan te tonen dat God een redder is bij schipbreuken.\u00a0 Paulus wil per se naar Rome. Hij heeft een heilig moeten. Een stem die hem drijft.\u00a0 Hij ziet namelijk enorme kansen. Dat Joden en niet-Joden d\u00f3\u00f3r krijgen dat ze niet elkaars vijanden zijn maar dat ze in Messias Jezus verzoend zijn geraakt. Niet: zich zouden moeten verzoenen maar:\u00a0 verzoend zijn geraakt.\u00a0 Niet als ideaal in de toekomst maar als voldongen feit vanuit het verleden.\u00a0 Dat was wat Paulus zag in dat uiterst gewelddadige wereldrijk dat Pax Romana heette: dat slaven en slachtoffers elkaar over de grenzen van de godsdienst heen\u00a0herkennen als mensen van wie God evenveel houdt.\u00a0 Dat in Jezus Christus muren gevallen zijn.<\/p>\n
Maar dat was tegelijk hetgeen wat Paulus beangstigde. Dat de spanning tussen Joden en niet-Joden binnen Rome zou leiden tot het omgekeerde, tot een breuk en een smartelijk conflict.\u00a0 Want als dat zou gebeuren, in Rome, de wereld-hoofdstad, dan was het einde zoek.\u00a0 Want Joden en niet-Joden zijn dan nog samen\u00a0 in \u00e9\u00e9n godsdienstige gemeenschap. Maar onderling is er wel al spanning opgebouwd. En dat zou dus makkelijk uit elkaar kunnen vallen. En of dat dan ooit nog goed komt is voor Paulus de grote vraag.<\/p>\n
Later, Paulus heeft dat niet meer meegemaakt, is die scheiding er helaas toch gekomen, met name toen Constantijn, de keizer te Rome, zich een christen begon te noemen en dat christen-zijn v\u00f3rm gaf door zich tegen de Joden te verzetten.\u00a0 Toen werd christen zijn synoniem voor: anti-joods zijn.\u00a0 En nog weer later ook tot anti-gay zijn. En anti-moslim. En anti… van alles en nog wat.<\/p>\n
Er is een beroemd boek van professor Heering met de titel “De zondeval van het Christendom.” En dat gaat daarover. Over die Constantijn. En over het feit dat de kerk\u00a0 sinds die tijd, dus eeuwen na Paulus… is gaan denken in termen van “wij” tegenover “zij”.\u00a0 En het verschrikkelijke ook voor ons, is, dat het christendom in Europa is verspreid vanuit d\u00e1t Rome en niet vanuit Jeruzalem.\u00a0 En ook niet vanuit het Rome waar Paulus naar toe op weg was tijdens deze schipbreuk.<\/p>\n
Ik las ergens dat er alleen toekomst zou zijn wanneer de christelijke kerk zich niet langer \u2018kerk’ zou noemen, maar “school of love”.\u00a0 Met kinderen en jongeren en ouders en opa’s en oma’s.\u00a0 En zich dan niet alleen zo zou n\u00f3emen in naam dus, maar dat ook zou gaan be-oefenen.\u00a0 Waar ruimte is voor dat wat we moeilijk vinden en wat ons pijn doet, de relaties die gebroken zijn de dingen die we kapot gemaakt hebben; ruimte voor dat wat ons maar steeds niet lukt.\u00a0 Ruimte voor verzoening tussen mensen die elkaar hebben afgeschreven en veroordeeld.<\/p>\n
Liefde die het wint van haat. Om nog maar eens een keer aan die (Rob) Bell te trekken…<\/p>\n
Een gemeente die zich niet terugtrekt op eigen erf met eigen overtuigingen en opvattingen en met een tribale God die bij ons en onze groep zou horen en die er alleen maar zou zijn voor diegenen die \u00f3\u00f3k\u00a0 bij ons en onze groep zou horen.\u00a0 Waarbij “Kom aan Boord” zou betekenen\u00a0 dat er heel veel buiten de boot vallen.<\/p>\n
Want zo’n kerk loopt op de klippen.<\/p>\n
E\u00e9n van de leden van de belijdenisgroep zei gisteren, en ik beschouw dat als een compliment: “Dat valt hier nog wel mee…”\u00a0 Geweldig vind ik dat! Want d\u00e1\u00e1r zet ik me al vele jaren voor in. En probeer ik u in m\u00e9\u00e9 te krijgen.<\/p>\n
Het is een kwestie van kijken hoor. Hoe kijk je ernaar?<\/p>\n
Er was eens een wedstrijd schaapskooi-bouwen. En de deelnemers kregen allemaal\u00a0 een even groot stapeltje planken en wat spijkers en een busje verf. De opdracht was om met zo min mogelijk materiaal een zo groot mogelijke schaapskooi te ontwerpen.<\/p>\n
En de een timmerde een vierkante bak en liep eromheen om die van de nodige verf te kunnen voorzien. De ander maakte de kooi rechthoekig.\u00a0 Langwerpig. Maar Jelle, \u00fas Jelle, \u00a0had slechts een fractie van het beschikbare bouwmateriaal gebruikt.\u00a0 Een klein kooitje, zo groot als een telefooncel. Telefooncel?\u00a0 En hij stond daarbinnen met een verfkwast in de hand en schilderde de binnenkant\u00a0 van het door hem getimmerde hokje.<\/p>\n
En toen de juryleden kwamen om de bouwsels te beoordelen keken ze ook naar Jelle, in zijn hokje.<\/p>\n
“Kunnen niet veel schapen in jouw schaapshok, Jelle!”<\/p>\n
“O, jawel hoor”, zei Jelle.<\/p>\n
“Ik sta namelijk buiten mijn schaapshok, en jullie… staan b\u00ednnen”.<\/p>\n
<\/p>\n
Amen<\/p>\n
<\/p>\n