Bij Stille Zaterdag 2018<\/p>\n
Och, zo’n onschuldig lammetje…
\nDe profeten van Isra\u00ebl hebben om zich heen gekeken.
\nEn in hun leefwereld kwamen veel schapen voor.
\nMet in het voorjaar pasgeboren lammetjes.<\/p>\n
En zij zagen dat het voorkwam dat een lammetje,
\nonschuldig als het was, soms tussen grote vette schapen
\nwerd weggedrukt.<\/p>\n
Dat beeld, van grote vette schapen
\ndie bokkend de koppen tegen elkaar konden rammen,
\nin een tumultueus conflict,
\n-en dat dan soms een onschuldig lammetje daartussen raakte.
\nBekneld. Vermalen.
\n-dat beeld gebruiken de profeten voor Isra\u00ebl.
\nEn voor de leiders van Isra\u00ebl.<\/p>\n
Jeremia met name,
\ndie de verwoesting van Jeruzalem
\nen de deportatie van de Joden naar Babylon
\naan den lijve heeft moeten meemaken,
\n722 voor Christus,
\nen die in alle tumult en conflict
\nuiteindelijk gedood werd in een steniging,
\n-Jeremia beschrijft zijn eigen situatie op die manier:
\nik voel me als een lammetje dat ter slachting wordt geleid.
\nDat er dus onschuldig in verzeild is geraakt
\nen in levensgevaar is komen te verkeren.<\/p>\n
Vermalen in dit vreselijke conflict
\ntussen de Babylonische veroveraars die alles verwoesten,
\nde stad Jeruzalem, de Tempel,
\nen die geen steen op de andere laten,
\nsamen met corrupte Joodse leiders die met hen collaboreren
\naan de ene kant,
\nen de slachtoffers daarvan,
\nde mensen die onder deze sterke-mannen-politiek
\nzwaar te lijden hebben, aan de andere kant.<\/p>\n
Zo voel ik me.<\/p>\n
En een leerling van hem,
\nwaarvan we de naam niet weten,
\nen die we dan maar Deutero-Jesaja noemen,
\nheeft zijn omgekomen leermeester ge\u00eberd in een gedicht.<\/p>\n
Het beroemde gedicht uit Jesaja 53.
\nOver de rechtvaardige knecht, de slaaf die “tsaddiek” is.<\/p>\n
Als een lam werd hij, mijn leermeester Jeremia, ter slachting geleid
\nen als een schaap dat stom is voor zijn scheerders,
\nzo deed hij zijn mond niet open.<\/p>\n
De wonden die ons genezing brengen waren op hem.<\/p>\n
Om zijn kritiek was het, op de rijken en machtigen,
\nde priesters vooral, en de koningen,
\nen om zijn opkomen voor de armen,
\nzijn inzicht dat God toornt over deze corrupte politiek
\nen woedend is…<\/p>\n
En, zo gaat deze onbekende dichter van na de ballingschap, dan verder:
\nDoor zijn kennis, doordat hij weet had van het onrecht
\nen dat niet toedekte of heeft goedpraat maar het aan de kaak stelde,
\ndoor zijn kennis zal …
\nEn dan komt er een typering
\ndie blijkbaar tot in de tijd van Jezus bekend is geweest,
\n-zal mijn knecht, de rechtvaardige, velen rechtvaardig maken,
\nen hun ongerechtigheden zal hij dragen.<\/p>\n
De rechtvaardige knecht.
\nNiet de lijdende knecht, zoals weleens verkeerd wordt geciteerd.<\/p>\n
Jeremia heeft wel geleden, hij heeft zelfs het leven erbij gelaten.
\nMaar de dichter n\u00f3emt hem: de rechtvaardige knecht.<\/p>\n
Die als rechtvaardige moet lijden.
\nEn dus niet omgekeerd, die door te lijden rechtvaardig wordt.
\nDat zit een beetje in the Passion, en in al die passiespelen
\nwaar de aandacht veel te veel gericht wordt
\nals toeschouwer
\nop het lijden van \u00e9\u00e9n mens.<\/p>\n
De rechtvaardige moet lijden, zingt Jesaja
\nEn zij die lijden worden gerechtvaardigd
\nmaar dat geldt voor de slachtoffers, voor wie de profeet opkomt.
\nVoor wie hij zich inzet.
\nMet zijn leven.<\/p>\n
Vooral tegenover de priesters.<\/p>\n
Wat was er zo corrupt aan de priesters?
\nWaarom loopt Jeremia er zo tegen de hoop?
\nTrouwens niet alleen Jeremia, maar ook Elia bijvoorbeeld, precies zo.<\/p>\n
Dat was de corruptie van Exodus.
\nHet paaslam, dat lammetje dat geslacht moest worden,
\nom te worden opgegeten,
\ndus dat was geen offer,
\ndat lammetje moest namelijk geg\u00e9ten worden,
\nniet geofferd.
\nHet paaslam diende om onrecht aan de kaak te stellen.<\/p>\n
Het bloed van dat lam werd gesmeerd aan de deuren van de slaven.
\nOm zo te onthullen dat die steenrijke en godsdienstige samenleving
\nvan Egypte
\nwel mooi leek aan de top van de piramide
\nmaar dat onderaan de slaven ervoor moesten bloeden,
\ntot bloedens toe werden gemangeld en uitgeknepen.<\/p>\n
Het bloed van dat Paaslam was onthullend bloed:
\n\u201cKijk Farao, zo kleurt gij onze vlaggen, zo rood als bloed…\u201d<\/p>\n
Dat Paaslam werd elk jaar geslacht
\nin de gezinnen die verbonden wilden blijven aan Exodus
\nen aan de God van Exodus,
\nde bijzondere God die partij koos voor de slaven en slachtoffers.<\/p>\n
Maar het corrupte van de priesters
\n-en in de tijd van Jezus van de partij der Sadducee\u00ebn-
\nwas dat het paaslam niet meer thuis werd gegeten,
\nals herinnering aan Exodus,
\nen aan de God die “neen” zei tegen slavernij en onderdrukking,
\nmaar dat het uit die huisliturgie werd gehaald
\nen nu door de priesters in de tempel werd geslacht.
\nEn dat de armen ervoor moesten gaan betalen.<\/p>\n
Ja, en dat ze voor dat geld te horen kregen dat ze
\n-wat ze dan ook maar hadden gedaan of niet-
\nschuldig waren!<\/p>\n
Zo schuldig dat daar een offer aan God voor nodig was.<\/p>\n
Het werd dus de omgekeerde wereld.
\nEn die dan godsdienstig gezalfd en gezegend en goedgepraat.<\/p>\n
D\u00e1\u00e1rtegen is Jezus te hoop gelopen.
\nD\u00e1t heeft hij aangevallen, dat is zijn tempelrevolutie.
\nEn dat heeft ook Hem het leven gekost.
\nAls een onschuldig lam…<\/p>\n
De leerlingen herkenden in hem Jeremia.<\/p>\n
\u201cWie zeggen de mensen dat ik ben\u201d, had Jezus gevraagd.
\n\u201cO, sommige zeggen: Elia, en anderen Jeremia…\u201d,
\nreageerden zijn discipelen.<\/p>\n
Het is niet moeilijk om Pasen wat weg te denken uit de sfeer van bloembollen, kuikentjes en haasjes met een mandje eieren voor hun buik.<\/p>\n
Moeilijker is het om het offer van Christus
\nweg te denken uit een lastig te bestrijden frame
\nwaarbij er een fatale gebeurtenis in de oertijd zou zijn voorgevallen,
\nde zogenaamde \u201czondeval\u201d,
\nwaardoor een enorme schuld zou moeten worden afgelost
\ndie dan door de Here Jezus zou zijn betaald.<\/p>\n
Waarbij wij toeschouwer worden,
\nkijkend naar een smartelijk conflict tussen de Vader en de Zoon,
\nwaarbij de Vader de Zoon wel heel hardvochtig aanpakt.
\nEn pas daarna bereid is zijn toorn te laten varen.<\/p>\n
Het is moeilijk om daaruit weg te komen.
\nUit die verzoeningsleer
\ndie vooral de Gereformeerde Kerken enkele decennia geteistert heeft.
\nEn toch zal dat moeten,
\nwant het is niet een bijbels beeld.
\nEn daar komt bij dat we dan als het ware
\nblijven we hangen in het kamp van de corrupte priesters
\nen van de partij der Sadducee\u00ebn.<\/p>\n
Die het paaslam van Exodus hebben omgeduid
\nvan een slachtoffer tot: een schuldoffer,
\nniet zozeer voor de schuld van zichzelf
\nmaar vooral voor de morele schuld van de mens in het algemeen
\nen van de arme in het bijzonder.<\/p>\n
Een schuld die de arme beneden op de aarde
\nhad tegenover een hoge God daarboven.<\/p>\n
Zo bekijken wij dus vaak het kruis en de dood van Christus
\nniet als het onthullende bloed van het slachtoffer
\nmaar als het verzoenende bloed van een schuldoffer.
\nWaarbij verzoening betekent:
\ndat God zijn toorn heeft gestild door de dood van Jezus.<\/p>\n
Het is echter het onthullende bloed van het lam van Exodus
\ndat aan het licht brengt dat er een conflict is.
\nNiet was, maar nog steeds is.
\nZolang er onrecht heerst op aarde, en uitbuiting
\n\u00eds God toornig.<\/p>\n
Het bloed en de dood van Jezus dekken dat niet toe
\nmaar brengen dat juist aan het licht.<\/p>\n
Het beeld van de bijbel is dus anders.
\nDaar is het niet een offer van hier beneden
\nom een God daarboven tot kalmte te brengen.<\/p>\n
Wat is dat trouwens voor een God,
\ndie zo in de knoop blijkt te zitten dat Hij daar pas uit kan komen
\nnadat hij bloed heeft gezien?<\/p>\n
Het bijbelse beeld is anders.
\nGod zit niet in de knoop,
\nde dood van Jezus maakt duidelijk dat wij mensen in de knoop zitten.<\/p>\n
En het is dus niet een schuldoffer,
\nof een betaling aan een God hoog in de hemel.<\/p>\n
Paulus schrijft een bijzonder zinnetje op,
\n-een zinnetje waarvan deze nacht vraagt om dat zinnetje te verstaan.
\nHet wordt vreemd en beroerd vertaald, maar dat is wel begrijpelijk
\nomdat het zo\u2019n wonderlijke zin is.<\/p>\n
Ik lees hem u voor:
\nHem heeft God in het midden gezet
\nals zoenmiddel “hilast\u00e8rion”
\ndoor het geloof, in zijn bloed,
\nom zijn rechtvaardigheid te tonen.<\/p>\n
Het woord zoenmiddel is een misleidende vertaling.
\nDat doet namelijk al snel denken aan: betaalmiddel
\nof: schoonmaakmiddel.
\nJe hebt zo van die middelen.
\nSmeermiddelen.<\/p>\n
Terwijl wat Paulus schrijft veel intiemer en emotioneler is.
\nZo emotioneel dat je het haast niet bevatten kunt
\nen dat je de rest van deze nacht tot het licht wordt
\ndat in je om moet dragen.
\nIk nodig u daartoe uit.<\/p>\n
Hem heeft God in het midden gezet als
\n-en dan schrijft Pulus letterlijk: hilasterion.<\/p>\n
Hilasterion is een vertaling van Kippor\u00e8t.
\nDe hilasterion, de kipporet, is een heel bep\u00e1\u00e1ld voorwerp.<\/p>\n
Het is namelijk het deksel van de ark.
\nHet deksel van de ark heet hilast\u00e8rion in het Grieks
\nen kipporet in het hebreeuws.<\/p>\n
Op de ark, die \u00edn de tempel stond,
\nzat een deksel van goud.
\nAan weerzijden stonden twee Cherubs, met de vleugels naar elkaar toe
\nen tussen die Cherubs stond normaal gesproken een godenbeeld,
\nmaar bij de Ark van de God van Isra\u00ebl was die plek leeg.<\/p>\n
Het was de woonplaats van God.
\nGod woont daar op dat deksel, als bank.
\nVoetbank voor zijn voeten.<\/p>\n
De Hogepriester, uit de partij van de Sadduceeen,
\nging in de tijd van Jezus \u00e9\u00e9n keer per jaar
\nhet heilige der heiligen binnen
\nom daar bloed te sprenkelen op de kipporet.
\nDe Ark met dat deksel stond namelijk achter het voorhangsel.
\nEn daar mocht niemand anders dan de Hogepriester komen.
\nGeen gewoon mens.<\/p>\n
Paulus wil dus met deze bijzondere aanduiding zeggen:<\/p>\n
God leeft.
\nEn hij leeft niet \u00edn de tempel.
\nAlleen te bereiken voor de priester.
\nMaar daarbuiten.<\/p>\n
En hij wordt niet bereikt en tot kalmte gebracht door een schuldoffer
\nmaar is woedend en toornig vanwege de vele slachtoffers.<\/p>\n
En Hij leeft niet hoog in de hemel
\nzodat Jezus op aarde een offer zou moeten brengen
\naan een God ergens hoog daarboven.<\/p>\n
God leeft precies daar waar Jezus zich inzet voor slaven.<\/p>\n
Waar Jezus zijn leven geeft om de tempel
\nwaar het Paaslam
\nvan een slachtofferlam tot een schuldofferlam was omgeduid,
\n\u00e1f te breken en God thuis te brengen daar waar God wilde zijn.<\/p>\n
Daar waar de rechtvaardige knecht zijn leven geeft voor de slachtoffers
\nen waar de slachtoffers in hun lijden worden gerechtvaardigd
\nen voorgoed niet meer godverlaten zijn.<\/p>\n
God is d\u00e1\u00e1r. En leeft d\u00e1\u00e1r. L\u00e9\u00e9ft!
\nDaar waar het lam ertussen raakt, daar is Gods voetbank, daar is God aanwezig,
\ndaar is de kippor\u00e8t.<\/p>\n
722 jaar voor Christus leefde in Isra\u00ebl een profeet, Jeremia,
\ndie zijn eigen lot zag als dat van een onschuldig lam
\ndat ter slachting geleid wordt.<\/p>\n
Ik wil vannacht, onder u die hiernaartoe gekomen bent,
\nnog een naam noemen.
\nNiet om aan heiligenverering te doen
\nof om iets mooier te maken dan het zou zijn,
\nwant het is verschrikkelijk wat er gebeurt.<\/p>\n
En volgens de bijbelse profetie is God daar toornig over.
\nNog altijd.<\/p>\n
Ik noem u de naam van Lyra McKee.<\/p>\n
Een jonge Ierse journaliste, van 29 jaar,
\ndie zich met hart en ziel inzette
\ndag in dag uit
\nonvermoeibaar,
\nvoor het levend houden van de Goede Vrijdag-akkoorden
\ndie een eind maakten aan de verschrikkelijke oorlog
\ntussen Roomsen en Protestanten.<\/p>\n
Het is een fragiele vrede in Noord Ierland
\nwaar de spanningen
\nnu er een europese grens
\ndat eiland doormidden dreigt te klieven,
\nen waar wij protestantse Nederlanders
\ndestijds zoveel vernield hebben
\nmet onze protestantse koningen daar op de troon,
\nwaar de spanningen op dit moment weer hoog oplopen.<\/p>\n
Lyra McKee zette zich in voor vrede tussen die twee.
\nEn dat heeft haar het leven gekost.<\/p>\n
Zij is de dag v\u00f3\u00f3r Goede Vrijdag vermoord in het Ierse Derry,
\nof Londonderry,zoals de protestanten die stad in Noord Ierland noemen.<\/p>\n
In de bijbel is het niet zo dat Gods toorn gestild zou zijn
\ndoor het bloed van Christus,
\ndie daarmee een betaling zou hebben verricht
\naan de Vader in de Hemel.<\/p>\n
Ieder die dat gelooft mag dat doen en volhouden
\nmaar die bevindt zich dan buiten dat wat de bijbel
\nten diepste bedoelt te zeggen
\nover de dood van Jezus.<\/p>\n
Het bloed van Jezus heeft geen Goddelijke toorn gestild
\nmaar heeft onthuld dat God toornig is.
\nOver onrecht en geweld.<\/p>\n
Tot op vandaag de dag.<\/p>\n
En volgens Paulus is dat genade.
\nEn is dat heil en is dat zegen.<\/p>\n
Want stel dat God niet toornig zou zijn over wat er gebeurt…
\nDan waren we pas echt zonder hoop en zonder God
\nin deze godvergeten wereld.<\/p>\n
Die dan ook godverlaten zou zijn.
\nOvergeleverd aan de machten van het kwaad.<\/p>\n
Het duurt nog \u00e9\u00e9n nacht.
\nDan breekt het licht van Pasen door.<\/p>\n
De opstanding.
\nDe opstand tegen de machten van de duisternis.<\/p>\n
Opstanding is dan ook geen openbaring n\u00e1 het kruis
\nen n\u00e1 het vloeien van het bloed van Christus,
\nOpstanding is openbaring v\u00e1n het kruis.<\/p>\n
Daarom waken we.
\nDeze nacht.<\/p>\n
En zingen,
\nmet een pijnlijke brok in de keel:<\/p>\n
Hoor, maar ik kan niet horen
\nMijn oren dichtgestopt.
\nMijn adem opgekropt.
\nMijn hart van leegte zwaar.
\nIk ben nog niet geboren.
\nIk ben niet ik. Niet waar.<\/p>\n
(Lied 323: 1)<\/p>\n
<\/p>\n
TED-talk<\/a> van Lyra McKee, vermoord in Derry op donderdag 18 april 2019<\/p>\n <\/p>\n