Jip en Janneke

Het was de politiek verongelukte Hans Dijkstal aan wie door de leiding van de VVD werd opgedragen voortaan Jip en Janneke-taal te gebruiken. Want dat deed Pim Fortuyn ook en die boekte er electoraal nogal wat succes mee. Dus…

Sindsdien staan Jip en Janneke voor een eenvoudige en simpele manier van taalgebruik. En wordt dat warm aanbevolen. Vooral aan politici, ambtenaren en beleidsmakers.

Jip en Janneke-taal draagt echter niet bij tot betere communicatie.

Neem nu de bijbel. Die staat vol Jip en Janneke-taal. Ik geef een voorbeeld: Als Elia beweert dat de profeten van Baäl een God vereren die nog geen deuk in een pakje boter kan schoppen zegt hij, terwijl die profeten zich uitsloven en tot bloedens toe slaan om iets van de God Baäl te horen of te zien te krijgen: “Jullie moeten harder roepen. Misschien slaapt ‘ie, of is ‘ie op reis, of nee, hij zit vast te even te schijten”. Door preutse bijbelvertalerij is daar in het Nederlands van gemaakt: “misschien heeft hij zijn voeten bedekt”. Als wij naar de plee gaan om een bruine trui te breien zeggen we doorgaans niet: “ik ga even mijn voeten bedekken”. De bijbelse taal is duidelijk. Elia spot met een God als schijterd. Maar Jip en Janneke-taal op zich helpt niet om boven tafel te krijgen wat de bijbel in werkelijkheid voorstelt, namelijk een tamelijk atheïstisch boek. Het frame waarin de bijbel een rol moet zien te spelen is veel te kerks en te godsdiensterig om iets van dat atheïsme door te krijgen.

Ik geloof dus niet in klare taal zonder meer. Samenhang, frames, context, engangement, dat is allemaal veel belangrijker. Wat beoogt degene die iets zegt? Wat is zijn agenda, waar staat ‘ie, aan welke kant?

Als PVV’ers op hun tweedekamerbankjes gaan zitten trommelen is dat ook Jip en Janneke-taal. “Weg met die buitenlanders, opkrassen”. Als Gerd Leers dan zegt dat ‘ie dat morgen al resoluut gaat doen, is dat ook Jip en Janneke-taal. Maar als vervolgens blijkt dat meneer Leers al weken een brief in bezit heeft waarin het Europese Hof schrijft zo’n besluit niet te zullen toestaan, en dat volledig verzwijgt aan de kamer, dan schenkt Leers geen klare wijn.

Wat nodig is in dit land is niet zozeer klare taal te gebruiken, maar klare wijn te schenken.

Overigens wist alleen Annie M G Schmidt, de schrijfster van Jip en Janneke-taal, die taal goed te beheersen. Dat is namelijk helemaal niet eenvoudig. Hoe ging dat eigenlijk?

Nadat mevrouw Schmidt een reprimande had gekregen over haar grove taalgebruik, ja ja, in de ogen van de VARA althans, maakte ze uit woede en zinnend op wraak een volgende uitzending met daarin een liedje: “Wilt u een stekkie?” De hoge heren van de VARA hadden niets door en vonden het een fraaie aflevering. Tot zij, pas ná de uitzending, doorkregen wat mevrouw Schmidt in werkelijkheid had gedaan, -in het refrein zat namelijk het venijn: het ging niet om een sansevieria, maar om stekkie van de fuck, fuck, fucksia.

Dus mét klare taal werd de VARA volledig in de luren gelegd. Pas daarom maar op met Jip en Janneke, zou ik u willen aanbevelen. Twee buurkinderen die elkaar kennen via een gat in de heg en die bovendien in de illustraties zwart zijn en bepaaldelijk niet Hollands blank. Maar dat is weer een ander verhaal.